Sarga 24

निवर्तमानः संहृष्टो रावणस्सुदुरात्मवान् । जह्रे पथि नरेन्द्रर्षिदेवगन्धर्वकन्यकाः ।। ७.२४. ॥

nivartamānaḥ saṃhṛṣṭo rāvaṇassudurātmavān | jahre pathi narendrarṣidevagandharvakanyakāḥ || 7.24. ||

दर्शनीयां हि रक्षः स कन्यां स्त्रीं वापि पश्यति । हत्वा बन्धुजनं तस्या विमाने तां रुरोध ह ।। ७.२४. ॥

darśanīyāṃ hi rakṣaḥ sa kanyāṃ strīṃ vāpi paśyati | hatvā bandhujanaṃ tasyā vimāne tāṃ rurodha ha || 7.24. ||

एवं पन्नगकन्याश्च राक्षसासुरमानुषीः । यक्षदानवकन्याश्च विमाने सो ऽध्यरोपयत् ।। ७.२४. ॥

evaṃ pannagakanyāśca rākṣasāsuramānuṣīḥ | yakṣadānavakanyāśca vimāne so 'dhyaropayat || 7.24. ||

ताश्च सर्वाः समं दुःखान्मुमुचुर्बाष्पजं जलम् । तुल्यमग्न्यर्चिषां तत्र शोकाग्निभयसम्भवम् ।। ७.२४. ॥

tāśca sarvāḥ samaṃ duḥkhānmumucurbāṣpajaṃ jalam | tulyamagnyarciṣāṃ tatra śokāgnibhayasambhavam || 7.24. ||

ताभिः सर्वानवद्याभिर्नदीभिरिव सागरः । आपूरितं विमानं तद्भयशोकाशिवाश्रुभिः ।। ७.२४. ॥

tābhiḥ sarvānavadyābhirnadībhiriva sāgaraḥ | āpūritaṃ vimānaṃ tadbhayaśokāśivāśrubhiḥ || 7.24. ||

नागगन्धर्वकन्याश्च महर्षितनयाश्च याः । दैत्यदानवकन्याश्च विमाने शतशो ऽरुदन् ।। ७.२४. ॥

nāgagandharvakanyāśca maharṣitanayāśca yāḥ | daityadānavakanyāśca vimāne śataśo 'rudan || 7.24. ||

दीर्घकेश्यः सुचार्वङ्ग्यः पूर्णचन्द्रनिभाननाः । पीनस्तन्यस्तथा वज्रवेदिमध्यसमप्रभाः ।। ७.२४. ॥

dīrghakeśyaḥ sucārvaṅgyaḥ pūrṇacandranibhānanāḥ | pīnastanyastathā vajravedimadhyasamaprabhāḥ || 7.24. ||

रथकूबरसङ्काशैः श्रोणिदेशैर्मनोहराः । स्त्रियः सुराङ्गनाप्रख्या निष्टप्तकनकप्रभाः ।। ७.२४. ॥

rathakūbarasaṅkāśaiḥ śroṇideśairmanoharāḥ | striyaḥ surāṅganāprakhyā niṣṭaptakanakaprabhāḥ || 7.24. ||

शोकदुःखभयत्रस्ता विह्वलाश्च सुमध्यमाः । तासां निश्वासवातेन सर्वतः सम्प्रदीपितम् ।। ७.२४. ॥

śokaduḥkhabhayatrastā vihvalāśca sumadhyamāḥ | tāsāṃ niśvāsavātena sarvataḥ sampradīpitam || 7.24. ||

अग्निहोत्रमिवाभाति सन्निरुद्धाग्निपुष्पकम् । दशग्रीववशं प्राप्तास्तास्तु शोकाकुलाः स्त्रियः ।। ७.२४. ॥

agnihotramivābhāti sanniruddhāgnipuṣpakam | daśagrīvavaśaṃ prāptāstāstu śokākulāḥ striyaḥ || 7.24. ||

दीनवक्रेक्षणाः श्यामा मृग्यः सिंहवशा इव । काचिच्चिन्तयती तत्र किं नु मां भक्षयिष्यति ।। ७.२४. ॥

dīnavakrekṣaṇāḥ śyāmā mṛgyaḥ siṃhavaśā iva | kāciccintayatī tatra kiṃ nu māṃ bhakṣayiṣyati || 7.24. ||

काचिद्दध्यौ सुदुःखार्ता अपि मां मारयेदयम् । इति मातृपितऽन्स्मृत्वा भर्तऽन्भ्रातऽंस्तथैव च । दुःखशोकसमाविष्टा विलेपुः सहिताः स्त्रियः ।। ७.२४. ॥

kāciddadhyau suduḥkhārtā api māṃ mārayedayam | iti mātṛpita'nsmṛtvā bharta'nbhrāta'ṃstathaiva ca | duḥkhaśokasamāviṣṭā vilepuḥ sahitāḥ striyaḥ || 7.24. ||

कथं नु खलु मे पुत्रो भविष्यति मया विना । कथं माता कथं भ्राता निमग्नाः शोकसागरे ।। ७.२४. ॥

kathaṃ nu khalu me putro bhaviṣyati mayā vinā | kathaṃ mātā kathaṃ bhrātā nimagnāḥ śokasāgare || 7.24. ||

हा कथं नु करिष्यामि भर्तुस्तस्मादहं विना । मृत्यो प्रसादयामि त्वां नय मां दुःखभागिनीम् ।। ७.२४. ॥

hā kathaṃ nu kariṣyāmi bhartustasmādahaṃ vinā | mṛtyo prasādayāmi tvāṃ naya māṃ duḥkhabhāginīm || 7.24. ||

किन्नु तद्दुष्कृतं कर्म पुरा देहान्तरे कृतम् । । ७.२४. ॥

kinnu tadduṣkṛtaṃ karma purā dehāntare kṛtam | | 7.24. ||

एवं स्म दुःखिताः सर्वाः पतिताः शोकसागरे । न खल्विदानीं पश्यामो दुःखस्यास्यान्तमात्मनः ।। ७.२४. ॥

evaṃ sma duḥkhitāḥ sarvāḥ patitāḥ śokasāgare | na khalvidānīṃ paśyāmo duḥkhasyāsyāntamātmanaḥ || 7.24. ||

अहो धिङ्मानुषं लोकं नास्ति खल्वधमः परः । यद्दुर्बला बलवता भर्तारो रावणेन नः ।। ७.२४. ॥

aho dhiṅmānuṣaṃ lokaṃ nāsti khalvadhamaḥ paraḥ | yaddurbalā balavatā bhartāro rāvaṇena naḥ || 7.24. ||

सूर्येणोदयता काले नक्षत्राणीव नाशिताः । अहो सुबलवद्रक्षो वधोपायेषु युज्यते ।। ७.२४. ॥

sūryeṇodayatā kāle nakṣatrāṇīva nāśitāḥ | aho subalavadrakṣo vadhopāyeṣu yujyate || 7.24. ||

अहो दुर्वृत्तमास्थाय नात्मानं वैजुगुप्सते । सर्वथा सदृशस्तावद्विक्रमो ऽस्य दुरात्मनः ।। ७.२४. ॥

aho durvṛttamāsthāya nātmānaṃ vaijugupsate | sarvathā sadṛśastāvadvikramo 'sya durātmanaḥ || 7.24. ||

इदं त्वसदृशं कर्म परदाराभिमर्शनम् । यस्मादेष परक्यासु रमते राक्षसाधमः ।। ७.२४. ॥

idaṃ tvasadṛśaṃ karma paradārābhimarśanam | yasmādeṣa parakyāsu ramate rākṣasādhamaḥ || 7.24. ||

तस्माद्वै स्त्रीकृतेनैव प्राप्स्यते दुर्मतिर्वधम् । सतीभिर्वरनारीभिरेवं वाक्ये ऽभ्युदीरिते ।। ७.२४. ॥

tasmādvai strīkṛtenaiva prāpsyate durmatirvadham | satībhirvaranārībhirevaṃ vākye 'bhyudīrite || 7.24. ||

नेदुर्दुन्दुभयः खस्थाः पुष्पवृष्टिः पपात च । शप्तः स्त्रीभिः स तु समं हतौजा इव निष्प्रभः ।। ७.२४. ॥

nedurdundubhayaḥ khasthāḥ puṣpavṛṣṭiḥ papāta ca | śaptaḥ strībhiḥ sa tu samaṃ hataujā iva niṣprabhaḥ || 7.24. ||

पतिव्रताभिः साध्वीभिर्बभूव विमना इव । एवं विलपितं तासां शृण्वन्राक्षसपुङ्गवः । प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः ।। ७.२४. ॥

pativratābhiḥ sādhvībhirbabhūva vimanā iva | evaṃ vilapitaṃ tāsāṃ śṛṇvanrākṣasapuṅgavaḥ | praviveśa purīṃ laṅkāṃ pūjyamāno niśācaraiḥ || 7.24. ||

एतस्मिन्नन्तरे घोरा राक्षसी कामरूपिणी । सहसा पतिता भूमौ भगिनी रावणस्य सा ।। ७.२४. ॥

etasminnantare ghorā rākṣasī kāmarūpiṇī | sahasā patitā bhūmau bhaginī rāvaṇasya sā || 7.24. ||

तां स्वसारं समुत्थाप्य रावणः परिसान्त्वयन् । अब्रवीत्किमिदं भद्रे वक्तुकामा ऽसि मे द्रुतम् ।। ७.२४. ॥

tāṃ svasāraṃ samutthāpya rāvaṇaḥ parisāntvayan | abravītkimidaṃ bhadre vaktukāmā 'si me drutam || 7.24. ||

सा बाष्पपरिरुद्धाक्षी रक्ताक्षी वाक्यमब्रवीत् । कृता ऽस्मि विधवा राजंस्त्वया बलवता बलात् ।। ७.२४. ॥

sā bāṣpapariruddhākṣī raktākṣī vākyamabravīt | kṛtā 'smi vidhavā rājaṃstvayā balavatā balāt || 7.24. ||

एते राजंस्त्वया वीरा दैत्या विनिहता रणे । कालकेया इति ख्याताः सहस्राणि चतुर्दश ।। ७.२४. ॥

ete rājaṃstvayā vīrā daityā vinihatā raṇe | kālakeyā iti khyātāḥ sahasrāṇi caturdaśa || 7.24. ||

प्राणेभ्यो ऽपि गरीयान्मे तत्र भर्ता महाबलः । । ७.२४. ॥

prāṇebhyo 'pi garīyānme tatra bhartā mahābalaḥ | | 7.24. ||

सो ऽपि त्वया हतस्तात रिपुणा भ्रातृगृध्नुना । त्वया ऽस्मि निहता राजन्स्वयमेव हि बन्धुना ।। ७.२४. ॥

so 'pi tvayā hatastāta ripuṇā bhrātṛgṛdhnunā | tvayā 'smi nihatā rājansvayameva hi bandhunā || 7.24. ||

राजन्वैधव्यशब्दं च भोक्ष्यामि त्वत्कृते ह्यहम् । ननु नाम त्वया रक्ष्यो जामाता समरेष्वपि । स त्वया निहतो युद्धे स्वयमेव न लज्जसे ।। ७.२४. ॥

rājanvaidhavyaśabdaṃ ca bhokṣyāmi tvatkṛte hyaham | nanu nāma tvayā rakṣyo jāmātā samareṣvapi | sa tvayā nihato yuddhe svayameva na lajjase || 7.24. ||

एवमुक्तो दशग्रीवो भगिन्या क्रोशमानया । अब्रवीत्सान्त्वयित्वा तां सामपूर्वमिदं वचः ।। ७.२४. ॥

evamukto daśagrīvo bhaginyā krośamānayā | abravītsāntvayitvā tāṃ sāmapūrvamidaṃ vacaḥ || 7.24. ||

अलं वत्से रुदित्वा ते न भेतव्यं च सर्वशः । दानमानप्रसादैस्त्वां तोषयिष्यामि यत्नतः ।। ७.२४. ॥

alaṃ vatse ruditvā te na bhetavyaṃ ca sarvaśaḥ | dānamānaprasādaistvāṃ toṣayiṣyāmi yatnataḥ || 7.24. ||

युद्धप्रमत्तो व्याक्षिप्तो जयाकाङ्क्षी क्षिपञ्छरान् । नावगच्छामि युद्धेषु स्वान्परान्वाप्यहं शुभे ।। ७.२४. ॥

yuddhapramatto vyākṣipto jayākāṅkṣī kṣipañcharān | nāvagacchāmi yuddheṣu svānparānvāpyahaṃ śubhe || 7.24. ||

जामातरं न जाने स्म प्रहरन्युद्धदुर्मदः । तेनासौ निहतः सङ्ख्ये मया भर्ता तव स्वसः ।। ७.२४. ॥

jāmātaraṃ na jāne sma praharanyuddhadurmadaḥ | tenāsau nihataḥ saṅkhye mayā bhartā tava svasaḥ || 7.24. ||

अस्मिन्काले तु यत्प्राप्तं तत्करिष्यामि ते हितम् । भ्रातुरैश्वर्ययुक्तस्य खरस्य वस पार्श्वतः ।। ७.२४. ॥

asminkāle tu yatprāptaṃ tatkariṣyāmi te hitam | bhrāturaiśvaryayuktasya kharasya vasa pārśvataḥ || 7.24. ||

चतुर्दशानां भ्राता ते सहस्राणां भविष्यति । प्रभुः प्रयाणे दाने च राक्षसानां महाबलः ।। ७.२४. ॥

caturdaśānāṃ bhrātā te sahasrāṇāṃ bhaviṣyati | prabhuḥ prayāṇe dāne ca rākṣasānāṃ mahābalaḥ || 7.24. ||

तत्र मातृष्वसेयस्ते भ्राता ऽयं वै खरः प्रभुः । भविष्यति तवादेशं सदा कुर्वन्निशाचरः ।। ७.२४. ॥

tatra mātṛṣvaseyaste bhrātā 'yaṃ vai kharaḥ prabhuḥ | bhaviṣyati tavādeśaṃ sadā kurvanniśācaraḥ || 7.24. ||

शीघ्रं गच्छत्वयं वीरो दण्डकान्परिरक्षितुम् । दूषणो ऽस्य बलाध्यक्षो भविष्यति महाबलः ।। ७.२४. ॥

śīghraṃ gacchatvayaṃ vīro daṇḍakānparirakṣitum | dūṣaṇo 'sya balādhyakṣo bhaviṣyati mahābalaḥ || 7.24. ||

तत्र ते वचनं शूरः करिष्यति सदा खरः । रक्षसां कामरूपाणां प्रभुरेष भविष्यति ।। ७.२४. ॥

tatra te vacanaṃ śūraḥ kariṣyati sadā kharaḥ | rakṣasāṃ kāmarūpāṇāṃ prabhureṣa bhaviṣyati || 7.24. ||

एवमुक्त्वा दशग्रीवः सैन्यमस्यादिदेश ह । चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां वीर्यशालिनाम् ।। ७.२४. ॥

evamuktvā daśagrīvaḥ sainyamasyādideśa ha | caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ vīryaśālinām || 7.24. ||

स तैः परिवृतस्सर्वै राक्षसैर्घोरदर्शनैः । आगच्छत खरः शीघ्रं दण्डकानकुतोभयः ।। ७.२४. ॥

sa taiḥ parivṛtassarvai rākṣasairghoradarśanaiḥ | āgacchata kharaḥ śīghraṃ daṇḍakānakutobhayaḥ || 7.24. ||

स तत्र कारयामास राज्यं निहतकण्टकम् । सा च शूर्पणखा तत्र न्यवसद्दण्डकावने ।। ७.२४. ॥

sa tatra kārayāmāsa rājyaṃ nihatakaṇṭakam | sā ca śūrpaṇakhā tatra nyavasaddaṇḍakāvane || 7.24. ||