Sarga 20

ततः शूर्पणखा घोरा राघव आश्रमम् आगता । रक्षसान् आचचक्षे तौ भ्रातरौ सह सीतया ॥

tataḥ śūrpaṇakhā ghorā rāghava āśramam āgatā | rakṣasān ācacakṣe tau bhrātarau saha sītayā ||

ते रामम् पर्ण शालायाम् उपविष्टम् महाबलम् । ददृशुः सीतया सार्धम् लक्ष्मणेन अपि सेवितम् ॥

te rāmam parṇa śālāyām upaviṣṭam mahābalam | dadṛśuḥ sītayā sārdham lakṣmaṇena api sevitam ||

ताम् दृष्ट्वा राघवः श्रीमान् आगताम् ताम् च राक्षसीम् । अब्रवीत् भ्रातरम् रामो लक्ष्मणम् दीप्त तेजसम् ॥

tām dṛṣṭvā rāghavaḥ śrīmān āgatām tām ca rākṣasīm | abravīt bhrātaram rāmo lakṣmaṇam dīpta tejasam ||

मुहूर्तम् भव सौमित्रे सीतायाः प्रत्यनंतरः । इमान् अस्या वधिष्यामि पदवीम् आगतान् इह ॥

muhūrtam bhava saumitre sītāyāḥ pratyanaṃtaraḥ | imān asyā vadhiṣyāmi padavīm āgatān iha ||

वाक्यम् एतत् ततः श्रुत्वा रामस्य विदित आत्मनः । तथा इति लक्ष्मणो वाक्यम् रामस्य प्रत्यपूजयत् ॥

vākyam etat tataḥ śrutvā rāmasya vidita ātmanaḥ | tathā iti lakṣmaṇo vākyam rāmasya pratyapūjayat ||

राघवो अपि महत् चापम् चामीकर विभूषितम् । चकार सज्यम् धर्मात्मा तानि रक्षांसि च अब्रवीत् ॥

rāghavo api mahat cāpam cāmīkara vibhūṣitam | cakāra sajyam dharmātmā tāni rakṣāṃsi ca abravīt ||

पुत्रौ दशरथस्य आवाम् भ्रातरौ राम लक्ष्मणौ । प्रविष्टौ सीतया सार्धम् दुश्चरम् दण्डका वनम् ॥

putrau daśarathasya āvām bhrātarau rāma lakṣmaṇau | praviṣṭau sītayā sārdham duścaram daṇḍakā vanam ||

फल मूल अशनौ दांतौ तापसौ धर्म चारिणौ । वसन्तौ दण्डकारण्ये किम् अर्थम् उपहिंसथ ॥

phala mūla aśanau dāṃtau tāpasau dharma cāriṇau | vasantau daṇḍakāraṇye kim artham upahiṃsatha ||

युष्मान् पाप आत्मकान् हंतुम् विप्रकारान् महाहवे । ऋषीणाम् तु नियोगेन प्राप्तो अहम् सशर आसनः ॥

yuṣmān pāpa ātmakān haṃtum viprakārān mahāhave | ṛṣīṇām tu niyogena prāpto aham saśara āsanaḥ ||

तिष्ठत एव अत्र संतुष्टा न उपवरितितुम् अर्हथ । यदि प्राणैः इह अर्थो वो निवर्तध्वम् निशा चराः ॥

tiṣṭhata eva atra saṃtuṣṭā na upavarititum arhatha | yadi prāṇaiḥ iha artho vo nivartadhvam niśā carāḥ ||

तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा राक्षसाः ते चतुर्दश । ऊचुर् वाचम् सुसंक्रुद्धा ब्रह्मघ्नः शूल पाणयः ॥

tasya tad vacanam śrutvā rākṣasāḥ te caturdaśa | ūcur vācam susaṃkruddhā brahmaghnaḥ śūla pāṇayaḥ ||

संरक्त नयना घोरा रामम् रक्तांत लोचनम् । परुषा मधुर आभाषम् हृष्टाः अदृष्ट पराक्रमम् ॥

saṃrakta nayanā ghorā rāmam raktāṃta locanam | paruṣā madhura ābhāṣam hṛṣṭāḥ adṛṣṭa parākramam ||

क्रोधम् उत्पाद्य नो भर्तुः खरस्य सुमहात्मनः । त्वम् एव हास्यसे प्राणान् अद्य अस्माभिर् हतो युधि ॥

krodham utpādya no bhartuḥ kharasya sumahātmanaḥ | tvam eva hāsyase prāṇān adya asmābhir hato yudhi ||

का हि ते शक्तिर् एकस्य बहूनाम् रण मूर्धनि । अस्माकम् अग्रतः स्थातुम् किम् पुनर् योद्धुम् आहवे ॥

kā hi te śaktir ekasya bahūnām raṇa mūrdhani | asmākam agrataḥ sthātum kim punar yoddhum āhave ||

एभिः बाहु प्रयुक्तैः नः परिघैः शूल पट्टिशैः । प्राणाम् त्यक्ष्यसि वीर्यम् च धनुः च कर पीडितम् ॥

ebhiḥ bāhu prayuktaiḥ naḥ parighaiḥ śūla paṭṭiśaiḥ | prāṇām tyakṣyasi vīryam ca dhanuḥ ca kara pīḍitam ||

इति एवम् उक्त्वा संरब्धा राक्षसाः ते चतुर्दश । उद्यत आयुध निस्त्रिंशा रामम् एव अभिदुद्रुवुः ॥

iti evam uktvā saṃrabdhā rākṣasāḥ te caturdaśa | udyata āyudha nistriṃśā rāmam eva abhidudruvuḥ ||

चिक्षिपुः तानि शूलानि राघवम् प्रति दुर्जयम् । तानि शूलानि काकुत्स्थः समस्तानि चतुर्दश ॥

cikṣipuḥ tāni śūlāni rāghavam prati durjayam | tāni śūlāni kākutsthaḥ samastāni caturdaśa ||

तावद्भिः एव चिच्छेद शरैः कांचन भूषितैः । ततः पश्चात् महातेजा नाराचान् सूर्य संनिभान् ॥

tāvadbhiḥ eva ciccheda śaraiḥ kāṃcana bhūṣitaiḥ | tataḥ paścāt mahātejā nārācān sūrya saṃnibhān ||

जग्राह परम क्रुद्धः चतुर्दश शिल अशितान् । गृहीत्वा धनुः आयम्य लक्ष्यान् उद्दिश्य राक्षसान् ॥

jagrāha parama kruddhaḥ caturdaśa śila aśitān | gṛhītvā dhanuḥ āyamya lakṣyān uddiśya rākṣasān ||

मुमोच राघवो बाणान् वज्रान् इव शतक्रतुः । ते भित्त्वा रक्षसाम् वेगात् वक्षांसि रुधिर आप्लुताः ॥

mumoca rāghavo bāṇān vajrān iva śatakratuḥ | te bhittvā rakṣasām vegāt vakṣāṃsi rudhira āplutāḥ ||

विनिष्पेतुः तदा भूमौ वल्मीकात् इव पन्नगाः । तैः भग्न हृदया बूमौ छिन्न मूला इव द्रुमाः ॥

viniṣpetuḥ tadā bhūmau valmīkāt iva pannagāḥ | taiḥ bhagna hṛdayā būmau chinna mūlā iva drumāḥ ||

निपेतुः शोणित स्नाता विकृता विगत असवः । तान् भूमौ पतितान् दृष्ट्वा राक्षसी क्रोध मूर्च्छिता ॥

nipetuḥ śoṇita snātā vikṛtā vigata asavaḥ | tān bhūmau patitān dṛṣṭvā rākṣasī krodha mūrcchitā ||

उपगम्य खरम् सा तु किंचित् संशुष्क शोणिता । पपात पुनः एव आर्ता सनिर्यासा इव वल्लरी ॥

upagamya kharam sā tu kiṃcit saṃśuṣka śoṇitā | papāta punaḥ eva ārtā saniryāsā iva vallarī ||

भ्रातुः समीपे शोक आर्ता ससर्ज निनदम् महत् । सस्वरम् मुमोच बाष्पम् विवर्ण वदना तदा ॥

bhrātuḥ samīpe śoka ārtā sasarja ninadam mahat | sasvaram mumoca bāṣpam vivarṇa vadanā tadā ||

निपातितान् प्रेक्ष्य रणे तु राक्षसान् प्रधाविता शूर्पणखा पुनः ततः । वधम् च तेषाम् निखिलेन रक्षसाम् शशंस सर्वम् भगिनी खरस्य सा ॥

nipātitān prekṣya raṇe tu rākṣasān pradhāvitā śūrpaṇakhā punaḥ tataḥ | vadham ca teṣām nikhilena rakṣasām śaśaṃsa sarvam bhaginī kharasya sā ||