Adhyāya 92

युधिष्ठिर उवाच । न वै निर्गुणमात्मानं मन्ये देवर्षिसत्तम । तथास्मि दुःखसंतप्तो यथा नान्यो महीपतिः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । na vai nirguṇam ātmānaṁ manye devarṣisattama । tathāsmi duḥkhasaṁtapto yathā nānyo mahīpatiḥ ॥

परांश्च निर्गुणान्मन्ये न च धर्मरतानपि । ते च लोमश लोकेऽस्मिन्नृध्यन्ते केन केतुना ॥

parāṁś ca nirguṇān manye na ca dharmaratān api । te ca lomaśa loke ’sminn r̥dhyante kena ketunā ॥

लोमश उवाच । नात्र दुःखं त्वया राजन्कार्यं पार्थ कथंचन । यदधर्मेण वर्धेरन्नधर्मरुचयो जनाः ॥

lomaśa uvāca । nātra duḥkhaṁ tvayā rājan kāryaṁ pārtha kathaṁ cana । yad adharmeṇa vardherann adharmarucayo janāḥ ॥

वर्धत्यधर्मेण नरस्ततो भद्राणि पश्यति । ततः सपत्नाञ्जयति समूलस्तु विनश्यति ॥

vardhaty adharmeṇa naras tato bhadrāṇi paśyati । tataḥ sapatnāñ jayati samūlas tu vinaśyati ॥

मया हि दृष्टा दैतेया दानवाश्च महीपते । वर्धमाना ह्यधर्मेण क्षयं चोपगताः पुनः ॥

mayā hi dr̥ṣṭā daiteyā dānavāś ca mahīpate । vardhamānā hy adharmeṇa kṣayaṁ copagatāḥ punaḥ ॥

पुरा देवयुगे चैव दृष्टं सर्वं मया विभो । अरोचयन्सुरा धर्मं धर्मं तत्यजिरेऽसुराः ॥

purā devayuge caiva dr̥ṣṭaṁ sarvaṁ mayā vibho । arocayan surā dharmaṁ dharmaṁ tatyajire ’surāḥ ॥

तीर्थानि देवा विविशुर्नाविशन्भारतासुराः । तानधर्मकृतो दर्पः पूर्वमेव समाविशत् ॥

tīrthāni devā viviśur nāviśan bhāratāsurāḥ । tān adharmakr̥to darpaḥ pūrvam eva samāviśat ॥

दर्पान्मानः समभवन्मानात्क्रोधो व्यजायत । क्रोधादह्रीस्ततोऽलज्जा वृत्तं तेषां ततोऽनशत् ॥

darpān mānaḥ samabhavan mānāt krodho vyajāyata । krodhād ahrīs tato ’lajjā vr̥ttaṁ teṣāṁ tato ’naśat ॥

तानलज्जान्गतह्रीकान्हीनवृत्तान्वृथाव्रतान् । क्षमा लक्ष्मीश्च धर्मश्च नचिरात्प्रजहुस्ततः । लक्ष्मीस्तु देवानगमदलक्ष्मीरसुरान्नृप ॥

tān alajjān gatahrīkān hīnavr̥ttān vr̥thāvratān । kṣamā lakṣmīś ca dharmaś ca nacirāt prajahus tataḥ । lakṣmīs tu devān agamad alakṣmīr asurān nr̥pa ॥

तानलक्ष्मीसमाविष्टान्दर्पोपहतचेतसः । दैतेयान्दानवांश्चैव कलिरप्याविशत्ततः ॥

tān alakṣmīsamāviṣṭān darpopahatacetasaḥ । daiteyān dānavāṁś caiva kalir apy āviśat tataḥ ॥

तानलक्ष्मीसमाविष्टान्दानवान्कलिना तथा । दर्पाभिभूतान्कौन्तेय क्रियाहीनानचेतसः ॥

tān alakṣmīsamāviṣṭān dānavān kalinā tathā । darpābhibhūtān kaunteya kriyāhīnān acetasaḥ ॥

मानाभिभूतानचिराद्विनाशः प्रत्यपद्यत । निर्यशस्यास्ततो दैत्याः कृत्स्नशो विलयं गताः ॥

mānābhibhūtān acirād vināśaḥ pratyapadyata । niryaśasyās tato daityāḥ kr̥tsnaśo vilayaṁ gatāḥ ॥

देवास्तु सागरांश्चैव सरितश्च सरांसि च । अभ्यगच्छन्धर्मशीलाः पुण्यान्यायतनानि च ॥

devās tu sāgarāṁś caiva saritaś ca sarāṁsi ca । abhyagacchan dharmaśīlāḥ puṇyāny āyatanāni ca ॥

तपोभिः क्रतुभिर्दानैराशीर्वादैश्च पाण्डव । प्रजहुः सर्वपापानि श्रेयश्च प्रतिपेदिरे ॥

tapobhiḥ kratubhir dānair āśīrvādaiś ca pāṇḍava । prajahuḥ sarvapāpāni śreyaś ca pratipedire ॥

एवं हि दानवन्तश्च क्रियावन्तश्च सर्वशः । तीर्थान्यगच्छन्विबुधास्तेनापुर्भूतिमुत्तमाम् ॥

evaṁ hi dānavantaś ca kriyāvantaś ca sarvaśaḥ । tīrthāny agacchan vibudhās tenāpur bhūtim uttamām ॥

तथा त्वमपि राजेन्द्र स्नात्वा तीर्थेषु सानुजः । पुनर्वेत्स्यसि तां लक्ष्मीमेष पन्थाः सनातनः ॥

tathā tvam api rājendra snātvā tīrtheṣu sānujaḥ । punar vetsyasi tāṁ lakṣmīm eṣa panthāḥ sanātanaḥ ॥

यथैव हि नृगो राजा शिबिरौशीनरो यथा । भगीरथो वसुमना गयः पूरुः पुरूरवाः ॥

yathaiva hi nr̥go rājā śibir auśīnaro yathā । bhagīratho vasumanā gayaḥ pūruḥ purūravāḥ ॥

चरमाणास्तपो नित्यं स्पर्शनादम्भसश्च ते । तीर्थाभिगमनात्पूता दर्शनाच्च महात्मनाम् ॥

caramāṇās tapo nityaṁ sparśanād ambhasaś ca te । tīrthābhigamanāt pūtā darśanāc ca mahātmanām ॥

अलभन्त यशः पुण्यं धनानि च विशां पते । तथा त्वमपि राजेन्द्र लब्धासि विपुलां श्रियम् ॥

alabhanta yaśaḥ puṇyaṁ dhanāni ca viśāṁ pate । tathā tvam api rājendra labdhāsi vipulāṁ śriyam ॥

यथा चेक्ष्वाकुरचरत्सपुत्रजनबान्धवः । मुचुकुन्दोऽथ मान्धाता मरुत्तश्च महीपतिः ॥

yathā cekṣvākur acarat saputrajanabāndhavaḥ । mucukundo ’tha māndhātā maruttaś ca mahīpatiḥ ॥

कीर्तिं पुण्यामविन्दन्त यथा देवास्तपोबलात् । देवर्षयश्च कार्त्स्न्येन तथा त्वमपि वेत्स्यसे ॥

kīrtiṁ puṇyām avindanta yathā devās tapobalāt । devarṣayaś ca kārtsnyena tathā tvam api vetsyase ॥

धार्तराष्ट्रास्तु दर्पेण मोहेन च वशीकृताः । नचिराद्विनशिष्यन्ति दैत्या इव न संशयः ॥

dhārtarāṣṭrās tu darpeṇa mohena ca vaśīkr̥tāḥ । nacirād vinaśiṣyanti daityā iva na saṁśayaḥ ॥