Adhyāya 75

दमयन्त्युवाच । न मामर्हसि कल्याण पापेन परिशङ्कितुम् । मया हि देवानुत्सृज्य वृतस्त्वं निषधाधिप ॥

damayanty uvāca । na mām arhasi kalyāṇa pāpena pariśaṅkitum । mayā hi devān utsr̥jya vr̥tas tvaṁ niṣadhādhipa ॥

तवाभिगमनार्थं तु सर्वतो ब्राह्मणा गताः । वाक्यानि मम गाथाभिर्गायमाना दिशो दश ॥

tavābhigamanārthaṁ tu sarvato brāhmaṇā gatāḥ । vākyāni mama gāthābhir gāyamānā diśo daśa ॥

ततस्त्वां ब्राह्मणो विद्वान्पर्णादो नाम पार्थिव । अभ्यगच्छत्कोसलायामृतुपर्णनिवेशने ॥

tatas tvāṁ brāhmaṇo vidvān parṇādo nāma pārthiva । abhyagacchat kosalāyām r̥tuparṇaniveśane ॥

तेन वाक्ये हृते सम्यक्प्रतिवाक्ये तथाहृते । उपायोऽयं मया दृष्टो नैषधानयने तव ॥

tena vākye hr̥te samyak prativākye tathāhr̥te । upāyo ’yaṁ mayā dr̥ṣṭo naiṣadhānayane tava ॥

त्वामृते न हि लोकेऽन्य एकाह्ना पृथिवीपते । समर्थो योजनशतं गन्तुमश्वैर्नराधिप ॥

tvām r̥te na hi loke ’nya ekāhnā pr̥thivīpate । samartho yojanaśataṁ gantum aśvair narādhipa ॥

तथा चेमौ महीपाल भजेऽहं चरणौ तव । यथा नासत्कृतं किंचिन्मनसापि चराम्यहम् ॥

tathā cemau mahīpāla bhaje ’haṁ caraṇau tava । yathā nāsatkr̥taṁ kiṁ cin manasāpi carāmy aham ॥

अयं चरति लोकेऽस्मिन्भूतसाक्षी सदागतिः । एष मुञ्चतु मे प्राणान्यदि पापं चराम्यहम् ॥

ayaṁ carati loke ’smin bhūtasākṣī sadāgatiḥ । eṣa muñcatu me prāṇān yadi pāpaṁ carāmy aham ॥

तथा चरति तिग्मांशुः परेण भुवनं सदा । स विमुञ्चतु मे प्राणान्यदि पापं चराम्यहम् ॥

tathā carati tigmāṁśuḥ pareṇa bhuvanaṁ sadā । sa vimuñcatu me prāṇān yadi pāpaṁ carāmy aham ॥

चन्द्रमाः सर्वभूतानामन्तश्चरति साक्षिवत् । स विमुञ्चतु मे प्राणान्यदि पापं चराम्यहम् ॥

candramāḥ sarvabhūtānām antaś carati sākṣivat । sa vimuñcatu me prāṇān yadi pāpaṁ carāmy aham ॥

एते देवास्त्रयः कृत्स्नं त्रैलोक्यं धारयन्ति वै । विब्रुवन्तु यथासत्यमेते वाद्य त्यजन्तु माम् ॥

ete devās trayaḥ kr̥tsnaṁ trailokyaṁ dhārayanti vai । vibruvantu yathāsatyam ete vādya tyajantu mām ॥

एवमुक्ते ततो वायुरन्तरिक्षादभाषत । नैषा कृतवती पापं नल सत्यं ब्रवीमि ते ॥

evam ukte tato vāyur antarikṣād abhāṣata । naiṣā kr̥tavatī pāpaṁ nala satyaṁ bravīmi te ॥

राजञ्शीलनिधिः स्फीतो दमयन्त्या सुरक्षितः । साक्षिणो रक्षिणश्चास्या वयं त्रीन्परिवत्सरान् ॥

rājañ śīlanidhiḥ sphīto damayantyā surakṣitaḥ । sākṣiṇo rakṣiṇaś cāsyā vayaṁ trīn parivatsarān ॥

उपायो विहितश्चायं त्वदर्थमतुलोऽनया । न ह्येकाह्ना शतं गन्ता त्वदृतेऽन्यः पुमानिह ॥

upāyo vihitaś cāyaṁ tvadartham atulo ’nayā । na hy ekāhnā śataṁ gantā tvad r̥te ’nyaḥ pumān iha ॥

उपपन्ना त्वया भैमी त्वं च भैम्या महीपते । नात्र शङ्का त्वया कार्या संगच्छ सह भार्यया ॥

upapannā tvayā bhaimī tvaṁ ca bhaimyā mahīpate । nātra śaṅkā tvayā kāryā saṁgaccha saha bhāryayā ॥

तथा ब्रुवति वायौ तु पुष्पवृष्टिः पपात ह । देवदुन्दुभयो नेदुर्ववौ च पवनः शिवः ॥

tathā bruvati vāyau tu puṣpavr̥ṣṭiḥ papāta ha । devadundubhayo nedur vavau ca pavanaḥ śivaḥ ॥

तदद्भुततमं दृष्ट्वा नलो राजाथ भारत । दमयन्त्यां विशङ्कां तां व्यपाकर्षदरिंदमः ॥

tad adbhutatamaṁ dr̥ṣṭvā nalo rājātha bhārata । damayantyāṁ viśaṅkāṁ tāṁ vyapākarṣad ariṁdamaḥ ॥

ततस्तद्वस्त्रमरजः प्रावृणोद्वसुधाधिपः । संस्मृत्य नागराजानं ततो लेभे वपुः स्वकम् ॥

tatas tad vastram arajaḥ prāvr̥ṇod vasudhādhipaḥ । saṁsmr̥tya nāgarājānaṁ tato lebhe vapuḥ svakam ॥

स्वरूपिणं तु भर्तारं दृष्ट्वा भीमसुता तदा । प्राक्रोशदुच्चैरालिङ्ग्य पुण्यश्लोकमनिन्दिता ॥

svarūpiṇaṁ tu bhartāraṁ dr̥ṣṭvā bhīmasutā tadā । prākrośad uccair āliṅgya puṇyaślokam aninditā ॥

भैमीमपि नलो राजा भ्राजमानो यथा पुरा । सस्वजे स्वसुतौ चापि यथावत्प्रत्यनन्दत ॥

bhaimīm api nalo rājā bhrājamāno yathā purā । sasvaje svasutau cāpi yathāvat pratyanandata ॥

ततः स्वोरसि विन्यस्य वक्त्रं तस्य शुभानना । परीता तेन दुःखेन निशश्वासायतेक्षणा ॥

tataḥ svorasi vinyasya vaktraṁ tasya śubhānanā । parītā tena duḥkhena niśaśvāsāyatekṣaṇā ॥

तथैव मलदिग्धाङ्गी परिष्वज्य शुचिस्मिता । सुचिरं पुरुषव्याघ्रं तस्थौ साश्रुपरिप्लुता ॥

tathaiva maladigdhāṅgī pariṣvajya śucismitā । suciraṁ puruṣavyāghraṁ tasthau sāśrupariplutā ॥

ततः सर्वं यथावृत्तं दमयन्त्या नलस्य च । भीमायाकथयत्प्रीत्या वैदर्भ्या जननी नृप ॥

tataḥ sarvaṁ yathāvr̥ttaṁ damayantyā nalasya ca । bhīmāyākathayat prītyā vaidarbhyā jananī nr̥pa ॥

ततोऽब्रवीन्महाराजः कृतशौचमहं नलम् । दमयन्त्या सहोपेतं काल्यं द्रष्टा सुखोषितम् ॥

tato ’bravīn mahārājaḥ kr̥taśaucam ahaṁ nalam । damayantyā sahopetaṁ kālyaṁ draṣṭā sukhoṣitam ॥

ततस्तौ सहितौ रात्रिं कथयन्तौ पुरातनम् । वने विचरितं सर्वमूषतुर्मुदितौ नृप ॥

tatas tau sahitau rātriṁ kathayantau purātanam । vane vicaritaṁ sarvam ūṣatur muditau nr̥pa ॥

स चतुर्थे ततो वर्षे संगम्य सह भार्यया । सर्वकामैः सुसिद्धार्थो लब्धवान्परमां मुदम् ॥

sa caturthe tato varṣe saṁgamya saha bhāryayā । sarvakāmaiḥ susiddhārtho labdhavān paramāṁ mudam ॥

दमयन्त्यपि भर्तारमवाप्याप्यायिता भृशम् । अर्धसंजातसस्येव तोयं प्राप्य वसुंधरा ॥

damayanty api bhartāram avāpyāpyāyitā bhr̥śam । ardhasaṁjātasasyeva toyaṁ prāpya vasuṁdharā ॥

सैवं समेत्य व्यपनीततन्द्री; शान्तज्वरा हर्षविवृद्धसत्त्वा । रराज भैमी समवाप्तकामा; शीतांशुना रात्रिरिवोदितेन ॥

saivaṁ sametya vyapanītatandrī; śāntajvarā harṣavivr̥ddhasattvā । rarāja bhaimī samavāptakāmā; śītāṁśunā rātrir ivoditena ॥