Adhyāya 231

वैशंपायन उवाच । गन्धर्वैस्तु महाराज भग्ने कर्णे महारथे । संप्राद्रवच्चमूः सर्वा धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । gandharvais tu mahārāja bhagne karṇe mahārathe । saṁprādravac camūḥ sarvā dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ ॥

तान्दृष्ट्वा द्रवतः सर्वान्धार्तराष्ट्रान्पराङ्मुखान् । दुर्योधनो महाराज नासीत्तत्र पराङ्मुखः ॥

tān dr̥ṣṭvā dravataḥ sarvān dhārtarāṣṭrān parāṅmukhān । duryodhano mahārāja nāsīt tatra parāṅmukhaḥ ॥

तामापतन्तीं संप्रेक्ष्य गन्धर्वाणां महाचमूम् । महता शरवर्षेण सोऽभ्यवर्षदरिंदमः ॥

tām āpatantīṁ saṁprekṣya gandharvāṇāṁ mahācamūm । mahatā śaravarṣeṇa so ’bhyavarṣad ariṁdamaḥ ॥

अचिन्त्य शरवर्षं तु गन्धर्वास्तस्य तं रथम् । दुर्योधनं जिघांसन्तः समन्तात्पर्यवारयन् ॥

acintya śaravarṣaṁ tu gandharvās tasya taṁ ratham । duryodhanaṁ jighāṁsantaḥ samantāt paryavārayan ॥

युगमीषां वरूथं च तथैव ध्वजसारथी । अश्वांस्त्रिवेणुं तल्पं च तिलशोऽभ्यहनन्रथम् ॥

yugam īṣāṁ varūthaṁ ca tathaiva dhvajasārathī । aśvāṁs triveṇuṁ talpaṁ ca tilaśo ’bhyahanan ratham ॥

दुर्योधनं चित्रसेनो विरथं पतितं भुवि । अभिद्रुत्य महाबाहुर्जीवग्राहमथाग्रहीत् ॥

duryodhanaṁ citraseno virathaṁ patitaṁ bhuvi । abhidrutya mahābāhur jīvagrāham athāgrahīt ॥

तस्मिन्गृहीते राजेन्द्र स्थितं दुःशासनं रथे । पर्यगृह्णन्त गन्धर्वाः परिवार्य समन्ततः ॥

tasmin gr̥hīte rājendra sthitaṁ duḥśāsanaṁ rathe । paryagr̥hṇanta gandharvāḥ parivārya samantataḥ ॥

विविंशतिं चित्रसेनमादायान्ये प्रदुद्रुवुः । विन्दानुविन्दावपरे राजदारांश्च सर्वशः ॥

viviṁśatiṁ citrasenam ādāyānye pradudruvuḥ । vindānuvindāv apare rājadārāṁś ca sarvaśaḥ ॥

सैन्यास्तु धार्तराष्ट्रस्य गन्धर्वैः समभिद्रुताः । पूर्वं प्रभग्नैः सहिताः पाण्डवानभ्ययुस्तदा ॥

sainyās tu dhārtarāṣṭrasya gandharvaiḥ samabhidrutāḥ । pūrvaṁ prabhagnaiḥ sahitāḥ pāṇḍavān abhyayus tadā ॥

शकटापणवेश्याश्च यानयुग्यं च सर्वशः । शरणं पाण्डवाञ्जग्मुर्ह्रियमाणे महीपतौ ॥

śakaṭāpaṇaveśyāś ca yānayugyaṁ ca sarvaśaḥ । śaraṇaṁ pāṇḍavāñ jagmur hriyamāṇe mahīpatau ॥

प्रियदर्शनो महाबाहुर्धार्तराष्ट्रो महाबलः । गन्धर्वैर्ह्रियते राजा पार्थास्तमनुधावत ॥

priyadarśano mahābāhur dhārtarāṣṭro mahābalaḥ । gandharvair hriyate rājā pārthās tam anudhāvata ॥

दुःशासनो दुर्विषहो दुर्मुखो दुर्जयस्तथा । बद्ध्वा ह्रियन्ते गन्धर्वै राजदाराश्च सर्वशः ॥

duḥśāsano durviṣaho durmukho durjayas tathā । baddhvā hriyante gandharvai rājadārāś ca sarvaśaḥ ॥

इति दुर्योधनामात्याः क्रोशन्तो राजगृद्धिनः । आर्ता दीनस्वराः सर्वे युधिष्ठिरमुपागमन् ॥

iti duryodhanāmātyāḥ krośanto rājagr̥ddhinaḥ । ārtā dīnasvarāḥ sarve yudhiṣṭhiram upāgaman ॥

तांस्तथा व्यथितान्दीनान्भिक्षमाणान्युधिष्ठिरम् । वृद्धान्दुर्योधनामात्यान्भीमसेनोऽभ्यभाषत ॥

tāṁs tathā vyathitān dīnān bhikṣamāṇān yudhiṣṭhiram । vr̥ddhān duryodhanāmātyān bhīmaseno ’bhyabhāṣata ॥

अन्यथा वर्तमानानामर्थो जातोऽयमन्यथा । अस्माभिर्यदनुष्ठेयं गन्धर्वैस्तदनुष्ठितम् ॥

anyathā vartamānānām artho jāto ’yam anyathā । asmābhir yad anuṣṭheyaṁ gandharvais tad anuṣṭhitam ॥

दुर्मन्त्रितमिदं तात राज्ञो दुर्द्यूतदेविनः । द्वेष्टारमन्ये क्लीबस्य पातयन्तीति नः श्रुतम् ॥

durmantritam idaṁ tāta rājño durdyūtadevinaḥ । dveṣṭāram anye klībasya pātayantīti naḥ śrutam ॥

तदिदं कृतं नः प्रत्यक्षं गन्धर्वैरतिमानुषम् । दिष्ट्या लोके पुमानस्ति कश्चिदस्मत्प्रिये स्थितः । येनास्माकं हृतो भार आसीनानां सुखावहः ॥

tad idaṁ kr̥taṁ naḥ pratyakṣaṁ gandharvair atimānuṣam । diṣṭyā loke pumān asti kaś cid asmatpriye sthitaḥ । yenāsmākaṁ hr̥to bhāra āsīnānāṁ sukhāvahaḥ ॥

शीतवातातपसहांस्तपसा चैव कर्शितान् । समस्थो विषमस्थान्हि द्रष्टुमिच्छति दुर्मतिः ॥

śītavātātapasahāṁs tapasā caiva karśitān । samastho viṣamasthān hi draṣṭum icchati durmatiḥ ॥

अधर्मचारिणस्तस्य कौरव्यस्य दुरात्मनः । ये शीलमनुवर्तन्ते ते पश्यन्ति पराभवम् ॥

adharmacāriṇas tasya kauravyasya durātmanaḥ । ye śīlam anuvartante te paśyanti parābhavam ॥

अधर्मो हि कृतस्तेन येनैतदुपशिक्षितम् । अनृशंसास्तु कौन्तेयास्तस्याध्यक्षान्ब्रवीमि वः ॥

adharmo hi kr̥tas tena yenaitad upaśikṣitam । anr̥śaṁsās tu kaunteyās tasyādhyakṣān bravīmi vaḥ ॥

एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं भीमसेनममर्षणम् । न कालः परुषस्यायमिति राजाभ्यभाषत ॥

evaṁ bruvāṇaṁ kaunteyaṁ bhīmasenam amarṣaṇam । na kālaḥ paruṣasyāyam iti rājābhyabhāṣata ॥