153.1MBH-12-153-1
युधिष्ठिर उवाच । अनर्थानामधिष्ठानमुक्तो लोभः पितामह । अज्ञानमपि वै तात श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥
yudhiṣṭhira uvāca । anarthānām adhiṣṭhānam ukto lobhaḥ pitāmaha । ajñānam api vai tāta śrotum icchāmi tattvataḥ ॥
Śānti Parva · Adhyaya 12.153
Adhyāya 153
अध्यायः 153
Who speaks here युधिष्ठिर yudhiṣṭhira · भीष्म bhīṣma
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §158–160 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
153.2MBH-12-153-2
भीष्म उवाच । करोति पापं योऽज्ञानान्नात्मनो वेत्ति च क्षमम् । प्रद्वेष्टि साधुवृत्तांश्च स लोकस्यैति वाच्यताम् ॥
bhīṣma uvāca । karoti pāpaṁ yo ’jñānān nātmano vetti ca kṣamam । pradveṣṭi sādhuvr̥ttāṁś ca sa lokasyaiti vācyatām ॥
153.3MBH-12-153-3
अज्ञानान्निरयं याति तथाज्ञानेन दुर्गतिम् । अज्ञानात्क्लेशमाप्नोति तथापत्सु निमज्जति ॥
ajñānān nirayaṁ yāti tathājñānena durgatim । ajñānāt kleśam āpnoti tathāpatsu nimajjati ॥
153.4MBH-12-153-4
युधिष्ठिर उवाच । अज्ञानस्य प्रवृत्तिं च स्थानं वृद्धिं क्षयोदयौ । मूलं योगं गतिं कालं कारणं हेतुमेव च ॥
yudhiṣṭhira uvāca । ajñānasya pravr̥ttiṁ ca sthānaṁ vr̥ddhiṁ kṣayodayau । mūlaṁ yogaṁ gatiṁ kālaṁ kāraṇaṁ hetum eva ca ॥
153.5MBH-12-153-5
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यथावदिह पार्थिव । अज्ञानप्रभवं हीदं यद्दुःखमुपलभ्यते ॥
śrotum icchāmi tattvena yathāvad iha pārthiva । ajñānaprabhavaṁ hīdaṁ yad duḥkham upalabhyate ॥
153.6MBH-12-153-6
भीष्म उवाच । रागो द्वेषस्तथा मोहो हर्षः शोकोऽभिमानिता । कामः क्रोधश्च दर्पश्च तन्द्रीरालस्यमेव च ॥
bhīṣma uvāca । rāgo dveṣas tathā moho harṣaḥ śoko ’bhimānitā । kāmaḥ krodhaś ca darpaś ca tandrīr ālasyam eva ca ॥
153.7MBH-12-153-7
इच्छा द्वेषस्तथा तापः परवृद्ध्युपतापिता । अज्ञानमेतन्निर्दिष्टं पापानां चैव याः क्रियाः ॥
icchā dveṣas tathā tāpaḥ paravr̥ddhyupatāpitā । ajñānam etan nirdiṣṭaṁ pāpānāṁ caiva yāḥ kriyāḥ ॥
153.8MBH-12-153-8
एतया या प्रवृत्तिश्च वृद्ध्यादीन्यांश्च पृच्छसि । विस्तरेण महाबाहो शृणु तच्च विशां पते ॥
etayā yā pravr̥ttiś ca vr̥ddhyādīn yāṁś ca pr̥cchasi । vistareṇa mahābāho śr̥ṇu tac ca viśāṁ pate ॥
153.9MBH-12-153-9
उभावेतौ समफलौ समदोषौ च भारत । अज्ञानं चातिलोभश्चाप्येकं जानीहि पार्थिव ॥
ubhāv etau samaphalau samadoṣau ca bhārata । ajñānaṁ cātilobhaś cāpy ekaṁ jānīhi pārthiva ॥
153.10MBH-12-153-10
लोभप्रभवमज्ञानं वृद्धं भूयः प्रवर्धते । स्थाने स्थानं क्षये क्षैण्यमुपैति विविधां गतिम् ॥
lobhaprabhavam ajñānaṁ vr̥ddhaṁ bhūyaḥ pravardhate । sthāne sthānaṁ kṣaye kṣaiṇyam upaiti vividhāṁ gatim ॥
153.11MBH-12-153-11
मूलं लोभस्य महतः कालात्मगतिरेव च । छिन्नेऽच्छिन्ने तथा लोभे कारणं काल एव हि ॥
mūlaṁ lobhasya mahataḥ kālātmagatir eva ca । chinne ’cchinne tathā lobhe kāraṇaṁ kāla eva hi ॥
153.12MBH-12-153-12
तस्याज्ञानात्तु लोभो हि लोभादज्ञानमेव च । सर्वे दोषास्तथा लोभात्तस्माल्लोभं विवर्जयेत् ॥
tasyājñānāt tu lobho hi lobhād ajñānam eva ca । sarve doṣās tathā lobhāt tasmāl lobhaṁ vivarjayet ॥
153.13MBH-12-153-13
जनको युवनाश्वश्च वृषादर्भिः प्रसेनजित् । लोभक्षयाद्दिवं प्राप्तास्तथैवान्ये जनाधिपाः ॥
janako yuvanāśvaś ca vr̥ṣādarbhiḥ prasenajit । lobhakṣayād divaṁ prāptās tathaivānye janādhipāḥ ॥
153.14MBH-12-153-14
प्रत्यक्षं तु कुरुश्रेष्ठ त्यज लोभमिहात्मना । त्यक्त्वा लोभं सुखं लोके प्रेत्य चानुचरिष्यसि ॥
pratyakṣaṁ tu kuruśreṣṭha tyaja lobham ihātmanā । tyaktvā lobhaṁ sukhaṁ loke pretya cānucariṣyasi ॥