Adhyāya 122

धृतराष्ट्र उवाच । तस्मिन्विनिहते वीरे सैन्धवे सव्यसाचिना । मामका यदकुर्वन्त तन्ममाचक्ष्व संजय ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । tasmin vinihate vīre saindhave savyasācinā । māmakā yad akurvanta tan mamācakṣva saṁjaya ॥

संजय उवाच । सैन्धवं निहतं दृष्ट्वा रणे पार्थेन मारिष । अमर्षवशमापन्नः कृपः शारद्वतस्तदा ॥

saṁjaya uvāca । saindhavaṁ nihataṁ dr̥ṣṭvā raṇe pārthena māriṣa । amarṣavaśam āpannaḥ kr̥paḥ śāradvatas tadā ॥

महता शरवर्षेण पाण्डवं समवाकिरत् । द्रौणिश्चाभ्यद्रवत्पार्थं रथमास्थाय फल्गुनम् ॥

mahatā śaravarṣeṇa pāṇḍavaṁ samavākirat । drauṇiś cābhyadravat pārthaṁ ratham āsthāya phalgunam ॥

तावेनं रथिनां श्रेष्ठौ रथाभ्यां रथसत्तमम् । उभावुभयतस्तीक्ष्णैर्विशिखैरभ्यवर्षताम् ॥

tāv enaṁ rathināṁ śreṣṭhau rathābhyāṁ rathasattamam । ubhāv ubhayatas tīkṣṇair viśikhair abhyavarṣatām ॥

स तथा शरवर्षाभ्यां सुमहद्भ्यां महाभुजः । पीड्यमानः परामार्तिमगमद्रथिनां वरः ॥

sa tathā śaravarṣābhyāṁ sumahadbhyāṁ mahābhujaḥ । pīḍyamānaḥ parām ārtim agamad rathināṁ varaḥ ॥

सोऽजिघांसुर्गुरुं संख्ये गुरोस्तनयमेव च । चकाराचार्यकं तत्र कुन्तीपुत्रो धनंजयः ॥

so ’jighāṁsur guruṁ saṁkhye guros tanayam eva ca । cakārācāryakaṁ tatra kuntīputro dhanaṁjayaḥ ॥

अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य द्रौणेः शारद्वतस्य च । मन्दवेगानिषूंस्ताभ्यामजिघांसुरवासृजत् ॥

astrair astrāṇi saṁvārya drauṇeḥ śāradvatasya ca । mandavegān iṣūṁs tābhyām ajighāṁsur avāsr̥jat ॥

ते नातिभृशमभ्यघ्नन्विशिखा जयचोदिताः । बहुत्वात्तु परामार्तिं शराणां तावगच्छताम् ॥

te nātibhr̥śam abhyaghnan viśikhā jayacoditāḥ । bahutvāt tu parām ārtiṁ śarāṇāṁ tāv agacchatām ॥

अथ शारद्वतो राजन्कौन्तेयशरपीडितः । अवासीदद्रथोपस्थे मूर्च्छामभिजगाम ह ॥

atha śāradvato rājan kaunteyaśarapīḍitaḥ । avāsīdad rathopasthe mūrcchām abhijagāma ha ॥

विह्वलं तमभिज्ञाय भर्तारं शरपीडितम् । हतोऽयमिति च ज्ञात्वा सारथिस्तमपावहत् ॥

vihvalaṁ tam abhijñāya bhartāraṁ śarapīḍitam । hato ’yam iti ca jñātvā sārathis tam apāvahat ॥

तस्मिन्सन्ने महाराज कृपे शारद्वते युधि । अश्वत्थामाप्यपायासीत्पाण्डवेयाद्रथान्तरम् ॥

tasmin sanne mahārāja kr̥pe śāradvate yudhi । aśvatthāmāpy apāyāsīt pāṇḍaveyād rathāntaram ॥

दृष्ट्वा शारद्वतं पार्थो मूर्छितं शरपीडितम् । रथ एव महेष्वासः कृपणं पर्यदेवयत् ॥

dr̥ṣṭvā śāradvataṁ pārtho mūrchitaṁ śarapīḍitam । ratha eva maheṣvāsaḥ kr̥paṇaṁ paryadevayat ॥

पश्यन्निदं महाप्राज्ञः क्षत्ता राजानमुक्तवान् । कुलान्तकरणे पापे जातमात्रे सुयोधने ॥

paśyann idaṁ mahāprājñaḥ kṣattā rājānam uktavān । kulāntakaraṇe pāpe jātamātre suyodhane ॥

नीयतां परलोकाय साध्वयं कुलपांसनः । अस्माद्धि कुरुमुख्यानां महदुत्पत्स्यते भयम् ॥

nīyatāṁ paralokāya sādhv ayaṁ kulapāṁsanaḥ । asmād dhi kurumukhyānāṁ mahad utpatsyate bhayam ॥

तदिदं समनुप्राप्तं वचनं सत्यवादिनः । तत्कृते ह्यद्य पश्यामि शरतल्पगतं कृपम् ॥

tad idaṁ samanuprāptaṁ vacanaṁ satyavādinaḥ । tatkr̥te hy adya paśyāmi śaratalpagataṁ kr̥pam ॥

धिगस्तु क्षात्रमाचारं धिगस्तु बलपौरुषम् । को हि ब्राह्मणमाचार्यमभिद्रुह्येत मादृशः ॥

dhig astu kṣātram ācāraṁ dhig astu balapauruṣam । ko hi brāhmaṇam ācāryam abhidruhyeta mādr̥śaḥ ॥

ऋषिपुत्रो ममाचार्यो द्रोणस्य दयितः सखा । एष शेते रथोपस्थे मद्बाणैरभिपीडितः ॥

r̥ṣiputro mamācāryo droṇasya dayitaḥ sakhā । eṣa śete rathopasthe madbāṇair abhipīḍitaḥ ॥

अकामयानेन मया विशिखैरर्दितो भृशम् । अवासीदद्रथोपस्थे प्राणान्पीडयतीव मे ॥

akāmayānena mayā viśikhair ardito bhr̥śam । avāsīdad rathopasthe prāṇān pīḍayatīva me ॥

शरार्दितेन हि मया प्रेक्षणीयो महाद्युतिः । प्रत्यस्तो बहुभिर्बाणैर्दशधर्मगतेन वै ॥

śarārditena hi mayā prekṣaṇīyo mahādyutiḥ । pratyasto bahubhir bāṇair daśadharmagatena vai ॥

शोचयत्येष निपतन्भूयः पुत्रवधाद्धि माम् । कृपणं स्वरथे सन्नं पश्य कृष्ण यथा गतम् ॥

śocayaty eṣa nipatan bhūyaḥ putravadhād dhi mām । kr̥paṇaṁ svarathe sannaṁ paśya kr̥ṣṇa yathā gatam ॥

उपाकृत्य तु वै विद्यामाचार्येभ्यो नरर्षभाः । प्रयच्छन्तीह ये कामान्देवत्वमुपयान्ति ते ॥

upākr̥tya tu vai vidyām ācāryebhyo nararṣabhāḥ । prayacchantīha ye kāmān devatvam upayānti te ॥

ये तु विद्यामुपादाय गुरुभ्यः पुरुषाधमाः । घ्नन्ति तानेव दुर्वृत्तास्ते वै निरयगामिनः ॥

ye tu vidyām upādāya gurubhyaḥ puruṣādhamāḥ । ghnanti tān eva durvr̥ttās te vai nirayagāminaḥ ॥

तदिदं नरकायाद्य कृतं कर्म मया ध्रुवम् । आचार्यं शरवर्षेण रथे सादयता कृपम् ॥

tad idaṁ narakāyādya kr̥taṁ karma mayā dhruvam । ācāryaṁ śaravarṣeṇa rathe sādayatā kr̥pam ॥

यत्तत्पूर्वमुपाकुर्वन्नस्त्रं मामब्रवीत्कृपः । न कथंचन कौरव्य प्रहर्तव्यं गुराविति ॥

yat tat pūrvam upākurvann astraṁ mām abravīt kr̥paḥ । na kathaṁ cana kauravya prahartavyaṁ gurāv iti ॥

तदिदं वचनं साधोराचार्यस्य महात्मनः । नानुष्ठितं तमेवाजौ विशिखैरभिवर्षता ॥

tad idaṁ vacanaṁ sādhor ācāryasya mahātmanaḥ । nānuṣṭhitaṁ tam evājau viśikhair abhivarṣatā ॥

नमस्तस्मै सुपूज्याय गौतमायापलायिने । धिगस्तु मम वार्ष्णेय यो ह्यस्मै प्रहराम्यहम् ॥

namas tasmai supūjyāya gautamāyāpalāyine । dhig astu mama vārṣṇeya yo hy asmai praharāmy aham ॥

तथा विलपमाने तु सव्यसाचिनि तं प्रति । सैन्धवं निहतं दृष्ट्वा राधेयः समुपाद्रवत् ॥

tathā vilapamāne tu savyasācini taṁ prati । saindhavaṁ nihataṁ dr̥ṣṭvā rādheyaḥ samupādravat ॥

उपायान्तं तु राधेयं दृष्ट्वा पार्थो महारथः । प्रहसन्देवकीपुत्रमिदं वचनमब्रवीत् ॥

upāyāntaṁ tu rādheyaṁ dr̥ṣṭvā pārtho mahārathaḥ । prahasan devakīputram idaṁ vacanam abravīt ॥

एष प्रयात्याधिरथिः सात्यकेः स्यन्दनं प्रति । न मृष्यति हतं नूनं भूरिश्रवसमाहवे ॥

eṣa prayāty ādhirathiḥ sātyakeḥ syandanaṁ prati । na mr̥ṣyati hataṁ nūnaṁ bhūriśravasam āhave ॥

यत्र यात्येष तत्र त्वं चोदयाश्वाञ्जनार्दन । मा सोमदत्तेः पदवीं गमयेत्सात्यकिं वृषः ॥

yatra yāty eṣa tatra tvaṁ codayāśvāñ janārdana । mā somadatteḥ padavīṁ gamayet sātyakiṁ vr̥ṣaḥ ॥

एवमुक्तो महाबाहुः केशवः सव्यसाचिना । प्रत्युवाच महातेजाः कालयुक्तमिदं वचः ॥

evam ukto mahābāhuḥ keśavaḥ savyasācinā । pratyuvāca mahātejāḥ kālayuktam idaṁ vacaḥ ॥

अलमेष महाबाहुः कर्णायैको हि पाण्डव । किं पुनर्द्रौपदेयाभ्यां सहितः सात्वतर्षभः ॥

alam eṣa mahābāhuḥ karṇāyaiko hi pāṇḍava । kiṁ punar draupadeyābhyāṁ sahitaḥ sātvatarṣabhaḥ ॥

न च तावत्क्षमः पार्थ कर्णेन तव संगरः । प्रज्वलन्ती महोल्केव तिष्ठत्यस्य हि वासवी । त्वदर्थं पूज्यमानैषा रक्ष्यते परवीरहन् ॥

na ca tāvat kṣamaḥ pārtha karṇena tava saṁgaraḥ । prajvalantī maholkeva tiṣṭhaty asya hi vāsavī । tvadarthaṁ pūjyamānaiṣā rakṣyate paravīrahan ॥

अतः कर्णः प्रयात्वत्र सात्वतस्य यथा तथा । अहं ज्ञास्यामि कौरव्य कालमस्य दुरात्मनः ॥

ataḥ karṇaḥ prayātv atra sātvatasya yathā tathā । ahaṁ jñāsyāmi kauravya kālam asya durātmanaḥ ॥

धृतराष्ट्र उवाच । योऽसौ कर्णेन वीरेण वार्ष्णेयस्य समागमः । हते तु भूरिश्रवसि सैन्धवे च निपातिते ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । yo ’sau karṇena vīreṇa vārṣṇeyasya samāgamaḥ । hate tu bhūriśravasi saindhave ca nipātite ॥

सात्यकिश्चापि विरथः कं समारूढवान्रथम् । चक्ररक्षौ च पाञ्चाल्यौ तन्ममाचक्ष्व संजय ॥

sātyakiś cāpi virathaḥ kaṁ samārūḍhavān ratham । cakrarakṣau ca pāñcālyau tan mamācakṣva saṁjaya ॥

संजय उवाच । हन्त ते वर्णयिष्यामि यथावृत्तं महारणे । शुश्रूषस्व स्थिरो भूत्वा दुराचरितमात्मनः ॥

saṁjaya uvāca । hanta te varṇayiṣyāmi yathāvr̥ttaṁ mahāraṇe । śuśrūṣasva sthiro bhūtvā durācaritam ātmanaḥ ॥

पूर्वमेव हि कृष्णस्य मनोगतमिदं प्रभो । विजेतव्यो यथा वीरः सात्यकिर्यूपकेतुना ॥

pūrvam eva hi kr̥ṣṇasya manogatam idaṁ prabho । vijetavyo yathā vīraḥ sātyakir yūpaketunā ॥

अतीतानागतं राजन्स हि वेत्ति जनार्दनः । अतः सूतं समाहूय दारुकं संदिदेश ह । रथो मे युज्यतां काल्यमिति राजन्महाबलः ॥

atītānāgataṁ rājan sa hi vetti janārdanaḥ । ataḥ sūtaṁ samāhūya dārukaṁ saṁdideśa ha । ratho me yujyatāṁ kālyam iti rājan mahābalaḥ ॥

न हि देवा न गन्धर्वा न यक्षोरगराक्षसाः । मानवा वा विजेतारः कृष्णयोः सन्ति केचन ॥

na hi devā na gandharvā na yakṣoragarākṣasāḥ । mānavā vā vijetāraḥ kr̥ṣṇayoḥ santi ke cana ॥

पितामहपुरोगाश्च देवाः सिद्धाश्च तं विदुः । तयोः प्रभावमतुलं शृणु युद्धं च तद्यथा ॥

pitāmahapurogāś ca devāḥ siddhāś ca taṁ viduḥ । tayoḥ prabhāvam atulaṁ śr̥ṇu yuddhaṁ ca tad yathā ॥

सात्यकिं विरथं दृष्ट्वा कर्णं चाभ्युद्यतायुधम् । दध्मौ शङ्खं महावेगमार्षभेणाथ माधवः ॥

sātyakiṁ virathaṁ dr̥ṣṭvā karṇaṁ cābhyudyatāyudham । dadhmau śaṅkhaṁ mahāvegam ārṣabheṇātha mādhavaḥ ॥

दारुकोऽवेत्य संदेशं श्रुत्वा शङ्खस्य च स्वनम् । रथमन्वानयत्तस्मै सुपर्णोच्छ्रितकेतनम् ॥

dāruko ’vetya saṁdeśaṁ śrutvā śaṅkhasya ca svanam । ratham anvānayat tasmai suparṇocchritaketanam ॥

स केशवस्यानुमते रथं दारुकसंयुतम् । आरुरोह शिनेः पौत्रो ज्वलनादित्यसंनिभम् ॥

sa keśavasyānumate rathaṁ dārukasaṁyutam । āruroha śineḥ pautro jvalanādityasaṁnibham ॥

कामगैः सैन्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकैः । हयोदग्रैर्महावेगैर्हेमभाण्डविभूषितैः ॥

kāmagaiḥ sainyasugrīvameghapuṣpabalāhakaiḥ । hayodagrair mahāvegair hemabhāṇḍavibhūṣitaiḥ ॥

युक्तं समारुह्य च तं विमानप्रतिमं रथम् । अभ्यद्रवत राधेयं प्रवपन्सायकान्बहून् ॥

yuktaṁ samāruhya ca taṁ vimānapratimaṁ ratham । abhyadravata rādheyaṁ pravapan sāyakān bahūn ॥

चक्ररक्षावपि तदा युधामन्यूत्तमौजसौ । धनंजयरथं हित्वा राधेयं प्रत्युदीययुः ॥

cakrarakṣāv api tadā yudhāmanyūttamaujasau । dhanaṁjayarathaṁ hitvā rādheyaṁ pratyudīyayuḥ ॥

राधेयोऽपि महाराज शरवर्षं समुत्सृजन् । अभ्यद्रवत्सुसंक्रुद्धो रणे शैनेयमच्युतम् ॥

rādheyo ’pi mahārāja śaravarṣaṁ samutsr̥jan । abhyadravat susaṁkruddho raṇe śaineyam acyutam ॥

नैव दैवं न गान्धर्वं नासुरोरगराक्षसम् । तादृशं भुवि वा युद्धं दिवि वा श्रुतमित्युत ॥

naiva daivaṁ na gāndharvaṁ nāsuroragarākṣasam । tādr̥śaṁ bhuvi vā yuddhaṁ divi vā śrutam ity uta ॥

उपारमत तत्सैन्यं सरथाश्वनरद्विपम् । तयोर्दृष्ट्वा महाराज कर्म संमूढचेतनम् ॥

upāramata tat sainyaṁ sarathāśvanaradvipam । tayor dr̥ṣṭvā mahārāja karma saṁmūḍhacetanam ॥

सर्वे च समपश्यन्त तद्युद्धमतिमानुषम् । तयोर्नृवरयो राजन्सारथ्यं दारुकस्य च ॥

sarve ca samapaśyanta tad yuddham atimānuṣam । tayor nr̥varayo rājan sārathyaṁ dārukasya ca ॥

गतप्रत्यागतावृत्तैर्मण्डलैः संनिवर्तनैः । सारथेस्तु रथस्थस्य काश्यपेयस्य विस्मिताः ॥

gatapratyāgatāvr̥ttair maṇḍalaiḥ saṁnivartanaiḥ । sārathes tu rathasthasya kāśyapeyasya vismitāḥ ॥

नभस्तलगताश्चैव देवगन्धर्वदानवाः । अतीवावहिता द्रष्टुं कर्णशैनेययो रणम् ॥

nabhastalagatāś caiva devagandharvadānavāḥ । atīvāvahitā draṣṭuṁ karṇaśaineyayo raṇam ॥

मित्रार्थे तौ पराक्रान्तौ स्पर्धिनौ शुष्मिणौ रणे । कर्णश्चामरसंकाशो युयुधानश्च सात्यकिः ॥

mitrārthe tau parākrāntau spardhinau śuṣmiṇau raṇe । karṇaś cāmarasaṁkāśo yuyudhānaś ca sātyakiḥ ॥

अन्योन्यं तौ महाराज शरवर्षैरवर्षताम् । प्रममाथ शिनेः पौत्रं कर्णः सायकवृष्टिभिः ॥

anyonyaṁ tau mahārāja śaravarṣair avarṣatām । pramamātha śineḥ pautraṁ karṇaḥ sāyakavr̥ṣṭibhiḥ ॥

अमृष्यमाणो निधनं कौरव्यजलसंधयोः । कर्णः शोकसमाविष्टो महोरग इव श्वसन् ॥

amr̥ṣyamāṇo nidhanaṁ kauravyajalasaṁdhayoḥ । karṇaḥ śokasamāviṣṭo mahoraga iva śvasan ॥

स शैनेयं रणे क्रुद्धः प्रदहन्निव चक्षुषा । अभ्यद्रवत वेगेन पुनः पुनररिंदमः ॥

sa śaineyaṁ raṇe kruddhaḥ pradahann iva cakṣuṣā । abhyadravata vegena punaḥ punar ariṁdamaḥ ॥

तं तु संप्रेक्ष्य संक्रुद्धं सात्यकिः प्रत्यविध्यत । महता शरवर्षेण गजः प्रतिगजं यथा ॥

taṁ tu saṁprekṣya saṁkruddhaṁ sātyakiḥ pratyavidhyata । mahatā śaravarṣeṇa gajaḥ pratigajaṁ yathā ॥

तौ समेत्य नरव्याघ्रौ व्याघ्राविव तरस्विनौ । अन्योन्यं संततक्षाते रणेऽनुपमविक्रमौ ॥

tau sametya naravyāghrau vyāghrāv iva tarasvinau । anyonyaṁ saṁtatakṣāte raṇe ’nupamavikramau ॥

ततः कर्णं शिनेः पौत्रः सर्वपारशवैः शरैः । बिभेद सर्वगात्रेषु पुनः पुनररिंदमः ॥

tataḥ karṇaṁ śineḥ pautraḥ sarvapāraśavaiḥ śaraiḥ । bibheda sarvagātreṣu punaḥ punar ariṁdamaḥ ॥

सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपाहरत् । अश्वांश्च चतुरः श्वेतान्निजघ्ने निशितैः शरैः ॥

sārathiṁ cāsya bhallena rathanīḍād apāharat । aśvāṁś ca caturaḥ śvetān nijaghne niśitaiḥ śaraiḥ ॥

छित्त्वा ध्वजं शतेनैव शतधा पुरुषर्षभः । चकार विरथं कर्णं तव पुत्रस्य पश्यतः ॥

chittvā dhvajaṁ śatenaiva śatadhā puruṣarṣabhaḥ । cakāra virathaṁ karṇaṁ tava putrasya paśyataḥ ॥

ततो विमनसो राजंस्तावकाः पुरुषर्षभाः । वृषसेनः कर्णसुतः शल्यो मद्राधिपस्तथा ॥

tato vimanaso rājaṁs tāvakāḥ puruṣarṣabhāḥ । vr̥ṣasenaḥ karṇasutaḥ śalyo madrādhipas tathā ॥

द्रोणपुत्रश्च शैनेयं सर्वतः पर्यवारयन् । ततः पर्याकुलं सर्वं न प्राज्ञायत किंचन ॥

droṇaputraś ca śaineyaṁ sarvataḥ paryavārayan । tataḥ paryākulaṁ sarvaṁ na prājñāyata kiṁ cana ॥

तथा सात्यकिना वीरे विरथे सूतजे कृते । हाहाकारस्ततो राजन्सर्वसैन्येषु चाभवत् ॥

tathā sātyakinā vīre virathe sūtaje kr̥te । hāhākāras tato rājan sarvasainyeṣu cābhavat ॥

कर्णोऽपि विह्वलो राजन्सात्वतेनार्दितः शरैः । दुर्योधनरथं राजन्नारुरोह विनिःश्वसन् ॥

karṇo ’pi vihvalo rājan sātvatenārditaḥ śaraiḥ । duryodhanarathaṁ rājann āruroha viniḥśvasan ॥

मानयंस्तव पुत्रस्य बाल्यात्प्रभृति सौहृदम् । कृतां राज्यप्रदानेन प्रतिज्ञां परिपालयन् ॥

mānayaṁs tava putrasya bālyāt prabhr̥ti sauhr̥dam । kr̥tāṁ rājyapradānena pratijñāṁ paripālayan ॥

तथा तु विरथे कर्णे पुत्रान्वै तव पार्थिव । दुःशासनमुखाञ्शूरान्नावधीत्सात्यकिर्वशी ॥

tathā tu virathe karṇe putrān vai tava pārthiva । duḥśāsanamukhāñ śūrān nāvadhīt sātyakir vaśī ॥

रक्षन्प्रतिज्ञां च पुनर्भीमसेनकृतां पुरा । विरथान्विह्वलांश्चक्रे न तु प्राणैर्व्ययोजयत् ॥

rakṣan pratijñāṁ ca punar bhīmasenakr̥tāṁ purā । virathān vihvalāṁś cakre na tu prāṇair vyayojayat ॥

भीमसेनेन तु वधः पुत्राणां ते प्रतिश्रुतः । पुनर्द्यूते च पार्थेन वधः कर्णस्य संश्रुतः ॥

bhīmasenena tu vadhaḥ putrāṇāṁ te pratiśrutaḥ । punardyūte ca pārthena vadhaḥ karṇasya saṁśrutaḥ ॥

वधे त्वकुर्वन्यत्नं ते तस्य कर्णमुखास्तदा । नाशक्नुवंश्च तं हन्तुं सात्यकिं प्रवरा रथाः ॥

vadhe tv akurvan yatnaṁ te tasya karṇamukhās tadā । nāśaknuvaṁś ca taṁ hantuṁ sātyakiṁ pravarā rathāḥ ॥

द्रौणिश्च कृतवर्मा च तथैवान्ये महारथाः । निर्जिता धनुषैकेन शतशः क्षत्रियर्षभाः । काङ्क्षता परलोकं च धर्मराजस्य च प्रियम् ॥

drauṇiś ca kr̥tavarmā ca tathaivānye mahārathāḥ । nirjitā dhanuṣaikena śataśaḥ kṣatriyarṣabhāḥ । kāṅkṣatā paralokaṁ ca dharmarājasya ca priyam ॥

कृष्णयोः सदृशो वीर्ये सात्यकिः शत्रुकर्शनः । कृष्णो वापि भवेल्लोके पार्थो वापि धनुर्धरः । शैनेयो वा नरव्याघ्रश्चतुर्थो नोपलभ्यते ॥

kr̥ṣṇayoḥ sadr̥śo vīrye sātyakiḥ śatrukarśanaḥ । kr̥ṣṇo vāpi bhavel loke pārtho vāpi dhanurdharaḥ । śaineyo vā naravyāghraś caturtho nopalabhyate ॥

धृतराष्ट्र उवाच । अजय्यं रथमास्थाय वासुदेवस्य सात्यकिः । विरथं कृतवान्कर्णं वासुदेवसमो युवा ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । ajayyaṁ ratham āsthāya vāsudevasya sātyakiḥ । virathaṁ kr̥tavān karṇaṁ vāsudevasamo yuvā ॥

दारुकेण समायुक्तं स्वबाहुबलदर्पितः । कच्चिदन्यं समारूढः स रथं सात्यकिः पुनः ॥

dārukeṇa samāyuktaṁ svabāhubaladarpitaḥ । kaccid anyaṁ samārūḍhaḥ sa rathaṁ sātyakiḥ punaḥ ॥

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कुशलो ह्यसि भाषितुम् । असह्यं तमहं मन्ये तन्ममाचक्ष्व संजय ॥

etad icchāmy ahaṁ śrotuṁ kuśalo hy asi bhāṣitum । asahyaṁ tam ahaṁ manye tan mamācakṣva saṁjaya ॥

संजय उवाच । शृणु राजन्यथा तस्य रथमन्यं महामतिः । दारुकस्यानुजस्तूर्णं कल्पनाविधिकल्पितम् ॥

saṁjaya uvāca । śr̥ṇu rājan yathā tasya ratham anyaṁ mahāmatiḥ । dārukasyānujas tūrṇaṁ kalpanāvidhikalpitam ॥

आयसैः काञ्चनैश्चापि पट्टैर्नद्धं सकूबरम् । तारासहस्रखचितं सिंहध्वजपताकिनम् ॥

āyasaiḥ kāñcanaiś cāpi paṭṭair naddhaṁ sakūbaram । tārāsahasrakhacitaṁ siṁhadhvajapatākinam ॥

अश्वैर्वातजवैर्युक्तं हेमभाण्डपरिच्छदैः । पाण्डुरैरिन्दुसंकाशैः सर्वशब्दातिगैर्दृढैः ॥

aśvair vātajavair yuktaṁ hemabhāṇḍaparicchadaiḥ । pāṇḍurair indusaṁkāśaiḥ sarvaśabdātigair dr̥ḍhaiḥ ॥

चित्रकाञ्चनसंनाहैर्वाजिमुख्यैर्विशां पते । घण्टाजालाकुलरवं शक्तितोमरविद्युतम् ॥

citrakāñcanasaṁnāhair vājimukhyair viśāṁ pate । ghaṇṭājālākularavaṁ śaktitomaravidyutam ॥

वृतं सांग्रामिकैर्द्रव्यैर्बहुशस्त्रपरिच्छदम् । रथं संपादयामास मेघगम्भीरनिस्वनम् ॥

vr̥taṁ sāṁgrāmikair dravyair bahuśastraparicchadam । rathaṁ saṁpādayām āsa meghagambhīranisvanam ॥

तं समारुह्य शैनेयस्तव सैन्यमुपाद्रवत् । दारुकोऽपि यथाकामं प्रययौ केशवान्तिकम् ॥

taṁ samāruhya śaineyas tava sainyam upādravat । dāruko ’pi yathākāmaṁ prayayau keśavāntikam ॥

कर्णस्यापि महाराज शङ्खगोक्षीरपाण्डुरैः । चित्रकाञ्चनसंनाहैः सदश्वैर्वेगवत्तरैः ॥

karṇasyāpi mahārāja śaṅkhagokṣīrapāṇḍuraiḥ । citrakāñcanasaṁnāhaiḥ sadaśvair vegavattaraiḥ ॥

हेमकक्ष्याध्वजोपेतं कॢप्तयन्त्रपताकिनम् । अग्र्यं रथं सुयन्तारं बहुशस्त्रपरिच्छदम् ॥

hemakakṣyādhvajopetaṁ kl̥ptayantrapatākinam । agryaṁ rathaṁ suyantāraṁ bahuśastraparicchadam ॥

उपाजह्रुस्तमास्थाय कर्णोऽप्यभ्यद्रवद्रिपून् । एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥

upājahrus tam āsthāya karṇo ’py abhyadravad ripūn । etat te sarvam ākhyātaṁ yan māṁ tvaṁ paripr̥cchasi ॥

भूयश्चापि निबोध त्वं तवापनयजं क्षयम् । एकत्रिंशत्तव सुता भीमसेनेन पातिताः ॥

bhūyaś cāpi nibodha tvaṁ tavāpanayajaṁ kṣayam । ekatriṁśat tava sutā bhīmasenena pātitāḥ ॥

दुर्मुखं प्रमुखे कृत्वा सततं चित्रयोधिनम् । शतशो निहताः शूराः सात्वतेनार्जुनेन च ॥

durmukhaṁ pramukhe kr̥tvā satataṁ citrayodhinam । śataśo nihatāḥ śūrāḥ sātvatenārjunena ca ॥

भीष्मं प्रमुखतः कृत्वा भगदत्तं च मारिष । एवमेष क्षयो वृत्तो राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥

bhīṣmaṁ pramukhataḥ kr̥tvā bhagadattaṁ ca māriṣa । evam eṣa kṣayo vr̥tto rājan durmantrite tava ॥