11.1MBH-6-11-1
धृतराष्ट्र उवाच । भारतस्यास्य वर्षस्य तथा हैमवतस्य च । प्रमाणमायुषः सूत फलं चापि शुभाशुभम् ॥
dhr̥tarāṣṭra uvāca । bhāratasyāsya varṣasya tathā haimavatasya ca । pramāṇam āyuṣaḥ sūta phalaṁ cāpi śubhāśubham ॥
Bhīṣma Parva · Adhyaya 6.11
Adhyāya 11
अध्यायः 11
Who speaks here धृतराष्ट्र dhṛtarāṣṭra · संजय saṃjaya
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §9–11 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
11.2MBH-6-11-2
अनागतमतिक्रान्तं वर्तमानं च संजय । आचक्ष्व मे विस्तरेण हरिवर्षं तथैव च ॥
anāgatam atikrāntaṁ vartamānaṁ ca saṁjaya । ācakṣva me vistareṇa harivarṣaṁ tathaiva ca ॥
11.3MBH-6-11-3
संजय उवाच । चत्वारि भारते वर्षे युगानि भरतर्षभ । कृतं त्रेता द्वापरं च पुष्यं च कुरुवर्धन ॥
saṁjaya uvāca । catvāri bhārate varṣe yugāni bharatarṣabha । kr̥taṁ tretā dvāparaṁ ca puṣyaṁ ca kuruvardhana ॥
11.4MBH-6-11-4
पूर्वं कृतयुगं नाम ततस्त्रेतायुगं विभो । संक्षेपाद्द्वापरस्याथ ततः पुष्यं प्रवर्तते ॥
pūrvaṁ kr̥tayugaṁ nāma tatas tretāyugaṁ vibho । saṁkṣepād dvāparasyātha tataḥ puṣyaṁ pravartate ॥
11.5MBH-6-11-5
चत्वारि च सहस्राणि वर्षाणां कुरुसत्तम । आयुःसंख्या कृतयुगे संख्याता राजसत्तम ॥
catvāri ca sahasrāṇi varṣāṇāṁ kurusattama । āyuḥsaṁkhyā kr̥tayuge saṁkhyātā rājasattama ॥
11.6MBH-6-11-6
तथा त्रीणि सहस्राणि त्रेतायां मनुजाधिप । द्विसहस्रं द्वापरे तु शते तिष्ठति संप्रति ॥
tathā trīṇi sahasrāṇi tretāyāṁ manujādhipa । dvisahasraṁ dvāpare tu śate tiṣṭhati saṁprati ॥
11.7MBH-6-11-7
न प्रमाणस्थितिर्ह्यस्ति पुष्येऽस्मिन्भरतर्षभ । गर्भस्थाश्च म्रियन्तेऽत्र तथा जाता म्रियन्ति च ॥
na pramāṇasthitir hy asti puṣye ’smin bharatarṣabha । garbhasthāś ca mriyante ’tra tathā jātā mriyanti ca ॥
11.8MBH-6-11-8
महाबला महासत्त्वाः प्रजागुणसमन्विताः । अजायन्त कृते राजन्मुनयः सुतपोधनाः ॥
mahābalā mahāsattvāḥ prajāguṇasamanvitāḥ । ajāyanta kr̥te rājan munayaḥ sutapodhanāḥ ॥
11.9MBH-6-11-9
महोत्साहा महात्मानो धार्मिकाः सत्यवादिनः । जाताः कृतयुगे राजन्धनिनः प्रियदर्शनाः ॥
mahotsāhā mahātmāno dhārmikāḥ satyavādinaḥ । jātāḥ kr̥tayuge rājan dhaninaḥ priyadarśanāḥ ॥
11.10MBH-6-11-10
आयुष्मन्तो महावीरा धनुर्धरवरा युधि । जायन्ते क्षत्रियाः शूरास्त्रेतायां चक्रवर्तिनः ॥
āyuṣmanto mahāvīrā dhanurdharavarā yudhi । jāyante kṣatriyāḥ śūrās tretāyāṁ cakravartinaḥ ॥
11.11MBH-6-11-11
सर्ववर्णा महाराज जायन्ते द्वापरे सति । महोत्साहा महावीर्याः परस्परवधैषिणः ॥
sarvavarṇā mahārāja jāyante dvāpare sati । mahotsāhā mahāvīryāḥ parasparavadhaiṣiṇaḥ ॥
11.12MBH-6-11-12
तेजसाल्पेन संयुक्ताः क्रोधनाः पुरुषा नृप । लुब्धाश्चानृतकाश्चैव पुष्ये जायन्ति भारत ॥
tejasālpena saṁyuktāḥ krodhanāḥ puruṣā nr̥pa । lubdhāś cānr̥takāś caiva puṣye jāyanti bhārata ॥
11.13MBH-6-11-13
ईर्ष्या मानस्तथा क्रोधो मायासूया तथैव च । पुष्ये भवन्ति मर्त्यानां रागो लोभश्च भारत ॥
īrṣyā mānas tathā krodho māyāsūyā tathaiva ca । puṣye bhavanti martyānāṁ rāgo lobhaś ca bhārata ॥
11.14MBH-6-11-14
संक्षेपो वर्तते राजन्द्वापरेऽस्मिन्नराधिप । गुणोत्तरं हैमवतं हरिवर्षं ततः परम् ॥
saṁkṣepo vartate rājan dvāpare ’smin narādhipa । guṇottaraṁ haimavataṁ harivarṣaṁ tataḥ param ॥