Adhyāya 40

सूत उवाच । तं तथा मन्त्रिणो दृष्ट्वा भोगेन परिवेष्टितम् । विवर्णवदनाः सर्वे रुरुदुर्भृशदुःखिताः ॥

sūta uvāca । taṁ tathā mantriṇo dr̥ṣṭvā bhogena pariveṣṭitam । vivarṇavadanāḥ sarve rurudur bhr̥śaduḥkhitāḥ ॥

तं तु नादं ततः श्रुत्वा मन्त्रिणस्ते प्रदुद्रुवुः । अपश्यंश्चैव ते यान्तमाकाशे नागमद्भुतम् ॥

taṁ tu nādaṁ tataḥ śrutvā mantriṇas te pradudruvuḥ । apaśyaṁś caiva te yāntam ākāśe nāgam adbhutam ॥

सीमन्तमिव कुर्वाणं नभसः पद्मवर्चसम् । तक्षकं पन्नगश्रेष्ठं भृशं शोकपरायणाः ॥

sīmantam iva kurvāṇaṁ nabhasaḥ padmavarcasam । takṣakaṁ pannagaśreṣṭhaṁ bhr̥śaṁ śokaparāyaṇāḥ ॥

ततस्तु ते तद्गृहमग्निना वृतं; प्रदीप्यमानं विषजेन भोगिनः । भयात्परित्यज्य दिशः प्रपेदिरे; पपात तच्चाशनिताडितं यथा ॥

tatas tu te tad gr̥ham agninā vr̥taṁ; pradīpyamānaṁ viṣajena bhoginaḥ । bhayāt parityajya diśaḥ prapedire; papāta tac cāśanitāḍitaṁ yathā ॥

ततो नृपे तक्षकतेजसा हते; प्रयुज्य सर्वाः परलोकसत्क्रियाः । शुचिर्द्विजो राजपुरोहितस्तदा; तथैव ते तस्य नृपस्य मन्त्रिणः ॥

tato nr̥pe takṣakatejasā hate; prayujya sarvāḥ paralokasatkriyāḥ । śucir dvijo rājapurohitas tadā; tathaiva te tasya nr̥pasya mantriṇaḥ ॥

नृपं शिशुं तस्य सुतं प्रचक्रिरे; समेत्य सर्वे पुरवासिनो जनाः । नृपं यमाहुस्तममित्रघातिनं; कुरुप्रवीरं जनमेजयं जनाः ॥

nr̥paṁ śiśuṁ tasya sutaṁ pracakrire; sametya sarve puravāsino janāḥ । nr̥paṁ yam āhus tam amitraghātinaṁ; kurupravīraṁ janamejayaṁ janāḥ ॥

स बाल एवार्यमतिर्नृपोत्तमः; सहैव तैर्मन्त्रिपुरोहितैस्तदा । शशास राज्यं कुरुपुंगवाग्रजो; यथास्य वीरः प्रपितामहस्तथा ॥

sa bāla evāryamatir nr̥pottamaḥ; sahaiva tair mantripurohitais tadā । śaśāsa rājyaṁ kurupuṁgavāgrajo; yathāsya vīraḥ prapitāmahas tathā ॥

ततस्तु राजानममित्रतापनं; समीक्ष्य ते तस्य नृपस्य मन्त्रिणः । सुवर्णवर्माणमुपेत्य काशिपं; वपुष्टमार्थं वरयां प्रचक्रमुः ॥

tatas tu rājānam amitratāpanaṁ; samīkṣya te tasya nr̥pasya mantriṇaḥ । suvarṇavarmāṇam upetya kāśipaṁ; vapuṣṭamārthaṁ varayāṁ pracakramuḥ ॥

ततः स राजा प्रददौ वपुष्टमां; कुरुप्रवीराय परीक्ष्य धर्मतः । स चापि तां प्राप्य मुदा युतोऽभव;न्न चान्यनारीषु मनो दधे क्वचित् ॥

tataḥ sa rājā pradadau vapuṣṭamāṁ; kurupravīrāya parīkṣya dharmataḥ । sa cāpi tāṁ prāpya mudā yuto ’bhavan; na cānyanārīṣu mano dadhe kva cit ॥

सरःसु फुल्लेषु वनेषु चैव ह; प्रसन्नचेता विजहार वीर्यवान् । तथा स राजन्यवरो विजह्रिवा;न्यथोर्वशीं प्राप्य पुरा पुरूरवाः ॥

saraḥsu phulleṣu vaneṣu caiva ha; prasannacetā vijahāra vīryavān । tathā sa rājanyavaro vijahrivān; yathorvaśīṁ prāpya purā purūravāḥ ॥

वपुष्टमा चापि वरं पतिं तदा; प्रतीतरूपं समवाप्य भूमिपम् । भावेन रामा रमयां बभूव वै; विहारकालेष्ववरोधसुन्दरी ॥

vapuṣṭamā cāpi varaṁ patiṁ tadā; pratītarūpaṁ samavāpya bhūmipam । bhāvena rāmā ramayāṁ babhūva vai; vihārakāleṣv avarodhasundarī ॥