Who speaks here तमृषय tamṛṣaya · सूत sūta
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §3–5 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
लोमहर्षणपुत्र उग्रश्रवाः सूतः पौराणिको नैमिषारण्ये शौनकस्य कुलपतेर्द्वादशवार्षिके सत्रे ऋषीनभ्यागतानुपतस्थे ॥
lomaharṣaṇaputra ugraśravāḥ sūtaḥ paurāṇiko naimiṣāraṇye śaunakasya kulapater dvādaśavārṣike satre r̥ṣīn abhyāgatān upatasthe ॥
पौराणिकः पुराणे कृतश्रमः स तान्कृताञ्जलिरुवाच । किं भवन्तः श्रोतुमिच्छन्ति । किमहं ब्रुवाणीति ॥
paurāṇikaḥ purāṇe kr̥taśramaḥ sa tān kr̥tāñjalir uvāca । kiṁ bhavantaḥ śrotum icchanti । kim ahaṁ bruvāṇīti ॥
तमृषय ऊचुः । परमं लोमहर्षणे प्रक्ष्यामस्त्वां वक्ष्यसि च नः शुश्रूषतां कथायोगम् । तद्भगवांस्तु तावच्छौनकोऽग्निशरणमध्यास्ते ॥
tam r̥ṣaya ūcuḥ । paramaṁ lomaharṣaṇe prakṣyāmas tvāṁ vakṣyasi ca naḥ śuśrūṣatāṁ kathāyogam । tad bhagavāṁs tu tāvac chaunako ’gniśaraṇam adhyāste ॥
योऽसौ दिव्याः कथा वेद देवतासुरसंकथाः । मनुष्योरगगन्धर्वकथा वेद च सर्वशः ॥
yo ’sau divyāḥ kathā veda devatāsurasaṁkathāḥ । manuṣyoragagandharvakathā veda ca sarvaśaḥ ॥
स चाप्यस्मिन्मखे सौते विद्वान्कुलपतिर्द्विजः । दक्षो धृतव्रतो धीमाञ्शास्त्रे चारण्यके गुरुः ॥
sa cāpy asmin makhe saute vidvān kulapatir dvijaḥ । dakṣo dhr̥tavrato dhīmāñ śāstre cāraṇyake guruḥ ॥
सत्यवादी शमपरस्तपस्वी नियतव्रतः । सर्वेषामेव नो मान्यः स तावत्प्रतिपाल्यताम् ॥
satyavādī śamaparas tapasvī niyatavrataḥ । sarveṣām eva no mānyaḥ sa tāvat pratipālyatām ॥
तस्मिन्नध्यासति गुरावासनं परमार्चितम् । ततो वक्ष्यसि यत्त्वां स प्रक्ष्यति द्विजसत्तमः ॥
tasminn adhyāsati gurāv āsanaṁ paramārcitam । tato vakṣyasi yat tvāṁ sa prakṣyati dvijasattamaḥ ॥
सूत उवाच । एवमस्तु गुरौ तस्मिन्नुपविष्टे महात्मनि । तेन पृष्टः कथाः पुण्या वक्ष्यामि विविधाश्रयाः ॥
sūta uvāca । evam astu gurau tasminn upaviṣṭe mahātmani । tena pr̥ṣṭaḥ kathāḥ puṇyā vakṣyāmi vividhāśrayāḥ ॥
सोऽथ विप्रर्षभः कार्यं कृत्वा सर्वं यथाक्रमम् । देवान्वाग्भिः पितॄनद्भिस्तर्पयित्वाजगाम ह ॥
so ’tha viprarṣabhaḥ kāryaṁ kr̥tvā sarvaṁ yathākramam । devān vāgbhiḥ pitr̥̄n adbhis tarpayitvājagāma ha ॥
यत्र ब्रह्मर्षयः सिद्धास्त आसीना यतव्रताः । यज्ञायतनमाश्रित्य सूतपुत्रपुरःसराः ॥
yatra brahmarṣayaḥ siddhās ta āsīnā yatavratāḥ । yajñāyatanam āśritya sūtaputrapuraḥsarāḥ ॥
ऋत्विक्ष्वथ सदस्येषु स वै गृहपतिस्ततः । उपविष्टेषूपविष्टः शौनकोऽथाब्रवीदिदम् ॥
r̥tvikṣv atha sadasyeṣu sa vai gr̥hapatis tataḥ । upaviṣṭeṣūpaviṣṭaḥ śaunako ’thābravīd idam ॥