Adhyāya 184

वैशंपायन उवाच । धृष्टद्युम्नस्तु पाञ्चाल्यः पृष्ठतः कुरुनन्दनौ । अन्वगच्छत्तदा यान्तौ भार्गवस्य निवेशनम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । dhr̥ṣṭadyumnas tu pāñcālyaḥ pr̥ṣṭhataḥ kurunandanau । anvagacchat tadā yāntau bhārgavasya niveśanam ॥

सोऽज्ञायमानः पुरुषानवधाय समन्ततः । स्वयमारान्निविष्टोऽभूद्भार्गवस्य निवेशने ॥

so ’jñāyamānaḥ puruṣān avadhāya samantataḥ । svayam ārān niviṣṭo ’bhūd bhārgavasya niveśane ॥

सायेऽथ भीमस्तु रिपुप्रमाथी; जिष्णुर्यमौ चापि महानुभावौ । भैक्षं चरित्वा तु युधिष्ठिराय; निवेदयां चक्रुरदीनसत्त्वाः ॥

sāye ’tha bhīmas tu ripupramāthī; jiṣṇur yamau cāpi mahānubhāvau । bhaikṣaṁ caritvā tu yudhiṣṭhirāya; nivedayāṁ cakrur adīnasattvāḥ ॥

ततस्तु कुन्ती द्रुपदात्मजां ता;मुवाच काले वचनं वदान्या । अतोऽग्रमादाय कुरुष्व भद्रे; बलिं च विप्राय च देहि भिक्षाम् ॥

tatas tu kuntī drupadātmajāṁ tām; uvāca kāle vacanaṁ vadānyā । ato ’gram ādāya kuruṣva bhadre; baliṁ ca viprāya ca dehi bhikṣām ॥

ये चान्नमिच्छन्ति ददस्व तेभ्यः; परिश्रिता ये परितो मनुष्याः । ततश्च शेषं प्रविभज्य शीघ्र;मर्धं चतुर्णां मम चात्मनश्च ॥

ye cānnam icchanti dadasva tebhyaḥ; pariśritā ye parito manuṣyāḥ । tataś ca śeṣaṁ pravibhajya śīghram; ardhaṁ caturṇāṁ mama cātmanaś ca ॥

अर्धं च भीमाय ददाहि भद्रे; य एष मत्तर्षभतुल्यरूपः । श्यामो युवा संहननोपपन्न; एषो हि वीरो बहुभुक्सदैव ॥

ardhaṁ ca bhīmāya dadāhi bhadre; ya eṣa mattarṣabhatulyarūpaḥ । śyāmo yuvā saṁhananopapanna; eṣo hi vīro bahubhuk sadaiva ॥

सा हृष्टरूपैव तु राजपुत्री; तस्या वचः साध्वविशङ्कमाना । यथावदुक्तं प्रचकार साध्वी; ते चापि सर्वेऽभ्यवजह्रुरन्नम् ॥

sā hr̥ṣṭarūpaiva tu rājaputrī; tasyā vacaḥ sādhv aviśaṅkamānā । yathāvad uktaṁ pracakāra sādhvī; te cāpi sarve ’bhyavajahrur annam ॥

कुशैस्तु भूमौ शयनं चकार; माद्रीसुतः सहदेवस्तरस्वी । यथात्मीयान्यजिनानि सर्वे; संस्तीर्य वीराः सुषुपुर्धरण्याम् ॥

kuśais tu bhūmau śayanaṁ cakāra; mādrīsutaḥ sahadevas tarasvī । yathātmīyāny ajināni sarve; saṁstīrya vīrāḥ suṣupur dharaṇyām ॥

अगस्त्यशास्तामभितो दिशं तु; शिरांसि तेषां कुरुसत्तमानाम् । कुन्ती पुरस्तात्तु बभूव तेषां; कृष्णा तिरश्चैव बभूव पत्तः ॥

agastyaśāstām abhito diśaṁ tu; śirāṁsi teṣāṁ kurusattamānām । kuntī purastāt tu babhūva teṣāṁ; kr̥ṣṇā tiraś caiva babhūva pattaḥ ॥

अशेत भूमौ सह पाण्डुपुत्रैः; पादोपधानेव कृता कुशेषु । न तत्र दुःखं च बभूव तस्या; न चावमेने कुरुपुंगवांस्तान् ॥

aśeta bhūmau saha pāṇḍuputraiḥ; pādopadhāneva kr̥tā kuśeṣu । na tatra duḥkhaṁ ca babhūva tasyā; na cāvamene kurupuṁgavāṁs tān ॥

ते तत्र शूराः कथयां बभूवुः; कथा विचित्राः पृतनाधिकाराः । अस्त्राणि दिव्यानि रथांश्च नागा;न्खड्गान्गदाश्चापि परश्वधांश्च ॥

te tatra śūrāḥ kathayāṁ babhūvuḥ; kathā vicitrāḥ pr̥tanādhikārāḥ । astrāṇi divyāni rathāṁś ca nāgān; khaḍgān gadāś cāpi paraśvadhāṁś ca ॥

तेषां कथास्ताः परिकीर्त्यमानाः; पाञ्चालराजस्य सुतस्तदानीम् । शुश्राव कृष्णां च तथा निषण्णां; ते चापि सर्वे ददृशुर्मनुष्याः ॥

teṣāṁ kathās tāḥ parikīrtyamānāḥ; pāñcālarājasya sutas tadānīm । śuśrāva kr̥ṣṇāṁ ca tathā niṣaṇṇāṁ; te cāpi sarve dadr̥śur manuṣyāḥ ॥

धृष्टद्युम्नो राजपुत्रस्तु सर्वं; वृत्तं तेषां कथितं चैव रात्रौ । सर्वं राज्ञे द्रुपदायाखिलेन; निवेदयिष्यंस्त्वरितो जगाम ॥

dhr̥ṣṭadyumno rājaputras tu sarvaṁ; vr̥ttaṁ teṣāṁ kathitaṁ caiva rātrau । sarvaṁ rājñe drupadāyākhilena; nivedayiṣyaṁs tvarito jagāma ॥

पाञ्चालराजस्तु विषण्णरूप;स्तान्पाण्डवानप्रतिविन्दमानः । धृष्टद्युम्नं पर्यपृच्छन्महात्मा; क्व सा गता केन नीता च कृष्णा ॥

pāñcālarājas tu viṣaṇṇarūpas; tān pāṇḍavān aprativindamānaḥ । dhr̥ṣṭadyumnaṁ paryapr̥cchan mahātmā; kva sā gatā kena nītā ca kr̥ṣṇā ॥

कच्चिन्न शूद्रेण न हीनजेन; वैश्येन वा करदेनोपपन्ना । कच्चित्पदं मूर्ध्नि न मे निदिग्धं; कच्चिन्माला पतिता न श्मशाने ॥

kaccin na śūdreṇa na hīnajena; vaiśyena vā karadenopapannā । kaccit padaṁ mūrdhni na me nidigdhaṁ; kaccin mālā patitā na śmaśāne ॥

कच्चित्सवर्णप्रवरो मनुष्य; उद्रिक्तवर्णोऽप्युत वेह कच्चित् । कच्चिन्न वामो मम मूर्ध्नि पादः; कृष्णाभिमर्शेन कृतोऽद्य पुत्र ॥

kaccit savarṇapravaro manuṣya; udriktavarṇo ’py uta veha kaccit । kaccin na vāmo mama mūrdhni pādaḥ; kr̥ṣṇābhimarśena kr̥to ’dya putra ॥

कच्चिच्च यक्ष्ये परमप्रतीतः; संयुज्य पार्थेन नरर्षभेण । ब्रवीहि तत्त्वेन महानुभावः; कोऽसौ विजेता दुहितुर्ममाद्य ॥

kaccic ca yakṣye paramapratītaḥ; saṁyujya pārthena nararṣabheṇa । bravīhi tattvena mahānubhāvaḥ; ko ’sau vijetā duhitur mamādya ॥

विचित्रवीर्यस्य तु कच्चिदद्य; कुरुप्रवीरस्य धरन्ति पुत्राः । कच्चित्तु पार्थेन यवीयसाद्य; धनुर्गृहीतं निहतं च लक्ष्यम् ॥

vicitravīryasya tu kaccid adya; kurupravīrasya dharanti putrāḥ । kaccit tu pārthena yavīyasādya; dhanur gr̥hītaṁ nihataṁ ca lakṣyam ॥