Adhyāya 178

वैशंपायन उवाच । तेऽलंकृताः कुण्डलिनो युवानः; परस्परं स्पर्धमानाः समेताः । अस्त्रं बलं चात्मनि मन्यमानाः; सर्वे समुत्पेतुरहंकृतेन ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । te ’laṁkr̥tāḥ kuṇḍalino yuvānaḥ; parasparaṁ spardhamānāḥ sametāḥ । astraṁ balaṁ cātmani manyamānāḥ; sarve samutpetur ahaṁkr̥tena ॥

रूपेण वीर्येण कुलेन चैव; धर्मेण चैवापि च यौवनेन । समृद्धदर्पा मदवेगभिन्ना; मत्ता यथा हैमवता गजेन्द्राः ॥

rūpeṇa vīryeṇa kulena caiva; dharmeṇa caivāpi ca yauvanena । samr̥ddhadarpā madavegabhinnā; mattā yathā haimavatā gajendrāḥ ॥

परस्परं स्पर्धया प्रेक्षमाणाः; संकल्पजेनापि परिप्लुताङ्गाः । कृष्णा ममैषेत्यभिभाषमाणा; नृपासनेभ्यः सहसोपतस्थुः ॥

parasparaṁ spardhayā prekṣamāṇāḥ; saṁkalpajenāpi pariplutāṅgāḥ । kr̥ṣṇā mamaiṣety abhibhāṣamāṇā; nr̥pāsanebhyaḥ sahasopatasthuḥ ॥

ते क्षत्रिया रङ्गगताः समेता; जिगीषमाणा द्रुपदात्मजां ताम् । चकाशिरे पर्वतराजकन्या;मुमां यथा देवगणाः समेताः ॥

te kṣatriyā raṅgagatāḥ sametā; jigīṣamāṇā drupadātmajāṁ tām । cakāśire parvatarājakanyām; umāṁ yathā devagaṇāḥ sametāḥ ॥

कन्दर्पबाणाभिनिपीडिताङ्गाः; कृष्णागतैस्ते हृदयैर्नरेन्द्राः । रङ्गावतीर्णा द्रुपदात्मजार्थं; द्वेष्यान्हि चक्रुः सुहृदोऽपि तत्र ॥

kandarpabāṇābhinipīḍitāṅgāḥ; kr̥ṣṇāgatais te hr̥dayair narendrāḥ । raṅgāvatīrṇā drupadātmajārthaṁ; dveṣyān hi cakruḥ suhr̥do ’pi tatra ॥

अथाययुर्देवगणा विमानै; रुद्रादित्या वसवोऽथाश्विनौ च । साध्याश्च सर्वे मरुतस्तथैव; यमं पुरस्कृत्य धनेश्वरं च ॥

athāyayur devagaṇā vimānai; rudrādityā vasavo ’thāśvinau ca । sādhyāś ca sarve marutas tathaiva; yamaṁ puraskr̥tya dhaneśvaraṁ ca ॥

दैत्याः सुपर्णाश्च महोरगाश्च; देवर्षयो गुह्यकाश्चारणाश्च । विश्वावसुर्नारदपर्वतौ च; गन्धर्वमुख्याश्च सहाप्सरोभिः ॥

daityāḥ suparṇāś ca mahoragāś ca; devarṣayo guhyakāś cāraṇāś ca । viśvāvasur nāradaparvatau ca; gandharvamukhyāś ca sahāpsarobhiḥ ॥

हलायुधस्तत्र च केशवश्च; वृष्ण्यन्धकाश्चैव यथा प्रधानाः । प्रेक्षां स्म चक्रुर्यदुपुंगवास्ते; स्थिताश्च कृष्णस्य मते बभूवुः ॥

halāyudhas tatra ca keśavaś ca; vr̥ṣṇyandhakāś caiva yathā pradhānāḥ । prekṣāṁ sma cakrur yadupuṁgavās te; sthitāś ca kr̥ṣṇasya mate babhūvuḥ ॥

दृष्ट्वा हि तान्मत्तगजेन्द्ररूपा;न्पञ्चाभिपद्मानिव वारणेन्द्रान् । भस्मावृताङ्गानिव हव्यवाहा;न्पार्थान्प्रदध्यौ स यदुप्रवीरः ॥

dr̥ṣṭvā hi tān mattagajendrarūpān; pañcābhipadmān iva vāraṇendrān । bhasmāvr̥tāṅgān iva havyavāhān; pārthān pradadhyau sa yadupravīraḥ ॥

शशंस रामाय युधिष्ठिरं च; भीमं च जिष्णुं च यमौ च वीरौ । शनैः शनैस्तांश्च निरीक्ष्य रामो; जनार्दनं प्रीतमना ददर्श ॥

śaśaṁsa rāmāya yudhiṣṭhiraṁ ca; bhīmaṁ ca jiṣṇuṁ ca yamau ca vīrau । śanaiḥ śanais tāṁś ca nirīkṣya rāmo; janārdanaṁ prītamanā dadarśa ॥

अन्ये तु नानानृपपुत्रपौत्राः; कृष्णागतैर्नेत्रमनःस्वभावैः । व्यायच्छमाना ददृशुर्भ्रमन्तीं; संदष्टदन्तच्छदताम्रवक्त्राः ॥

anye tu nānānr̥paputrapautrāḥ; kr̥ṣṇāgatair netramanaḥsvabhāvaiḥ । vyāyacchamānā dadr̥śur bhramantīṁ; saṁdaṣṭadantacchadatāmravaktrāḥ ॥

तथैव पार्थाः पृथुबाहवस्ते; वीरौ यमौ चैव महानुभावौ । तां द्रौपदीं प्रेक्ष्य तदा स्म सर्वे; कन्दर्पबाणाभिहता बभूवुः ॥

tathaiva pārthāḥ pr̥thubāhavas te; vīrau yamau caiva mahānubhāvau । tāṁ draupadīṁ prekṣya tadā sma sarve; kandarpabāṇābhihatā babhūvuḥ ॥

देवर्षिगन्धर्वसमाकुलं त;त्सुपर्णनागासुरसिद्धजुष्टम् । दिव्येन गन्धेन समाकुलं च; दिव्यैश्च माल्यैरवकीर्यमाणम् ॥

devarṣigandharvasamākulaṁ tat; suparṇanāgāsurasiddhajuṣṭam । divyena gandhena samākulaṁ ca; divyaiś ca mālyair avakīryamāṇam ॥

महास्वनैर्दुन्दुभिनादितैश्च; बभूव तत्संकुलमन्तरिक्षम् । विमानसंबाधमभूत्समन्ता;त्सवेणुवीणापणवानुनादम् ॥

mahāsvanair dundubhināditaiś ca; babhūva tat saṁkulam antarikṣam । vimānasaṁbādham abhūt samantāt; saveṇuvīṇāpaṇavānunādam ॥

ततस्तु ते राजगणाः क्रमेण; कृष्णानिमित्तं नृप विक्रमन्तः । तत्कार्मुकं संहननोपपन्नं; सज्यं न शेकुस्तरसापि कर्तुम् ॥

tatas tu te rājagaṇāḥ krameṇa; kr̥ṣṇānimittaṁ nr̥pa vikramantaḥ । tat kārmukaṁ saṁhananopapannaṁ; sajyaṁ na śekus tarasāpi kartum ॥

ते विक्रमन्तः स्फुरता दृढेन; निष्कृष्यमाणा धनुषा नरेन्द्राः । विचेष्टमाना धरणीतलस्था; दीना अदृश्यन्त विभग्नचित्ताः ॥

te vikramantaḥ sphuratā dr̥ḍhena; niṣkr̥ṣyamāṇā dhanuṣā narendrāḥ । viceṣṭamānā dharaṇītalasthā; dīnā adr̥śyanta vibhagnacittāḥ ॥

हाहाकृतं तद्धनुषा दृढेन; निष्पिष्टभग्नाङ्गदकुण्डलं च । कृष्णानिमित्तं विनिवृत्तभावं; राज्ञां तदा मण्डलमार्तमासीत् ॥

hāhākr̥taṁ tad dhanuṣā dr̥ḍhena; niṣpiṣṭabhagnāṅgadakuṇḍalaṁ ca । kr̥ṣṇānimittaṁ vinivr̥ttabhāvaṁ; rājñāṁ tadā maṇḍalam ārtam āsīt ॥

तस्मिंस्तु संभ्रान्तजने समाजे; निक्षिप्तवादेषु नराधिपेषु । कुन्तीसुतो जिष्णुरियेष कर्तुं; सज्यं धनुस्तत्सशरं स वीरः ॥

tasmiṁs tu saṁbhrāntajane samāje; nikṣiptavādeṣu narādhipeṣu । kuntīsuto jiṣṇur iyeṣa kartuṁ; sajyaṁ dhanus tat saśaraṁ sa vīraḥ ॥